Trước khi cắt miếng vải hay tấm xốp đầu tiên, bạn cần đọc ảnh tham chiếu: gom đủ ảnh trước, sau, nghiêng và cận chi tiết của nhân vật, xác định từng món làm bằng chất liệu gì, to nhỏ ra sao so với cơ thể, mặc theo lớp nào, rồi chia cả bộ thành từng phần — phần nào may, phần nào sửa từ đồ có sẵn, phần nào làm cứng bằng xốp hay nhựa, phần nào mua. Có bảng phân rã này, một bộ trang phục trông rối mắt trở thành danh sách việc làm được.
Bước này tốn một buổi tối nhưng tiết kiệm nhiều tuần. Phần lớn các bộ đồ tự làm bị bỏ dở không phải vì thiếu tay nghề mà vì người làm bắt đầu từ món mình thích nhất, tới giữa chừng mới phát hiện mặt sau nhân vật có một lớp áo khác, hoặc chiếc mũ không có chỗ đội vì tóc giả quá dày. Dưới đây là cách đọc ảnh theo thứ tự, kèm một bảng mẫu để chia phần.
Gom ảnh tham chiếu: đủ góc trước, đủ nguồn sau
Một tấm ảnh đẹp nhất của nhân vật thường là ảnh đứng nghiêng ba phần tư, tay che mất một nửa thân, áo choàng bay che phần lưng. Nó đủ để bạn thích nhân vật, nhưng không đủ để làm. Bộ tham chiếu tối thiểu gồm bốn loại ảnh: chính diện, sau lưng, nghiêng hai bên, và ảnh cận những chi tiết nhỏ như khoá thắt lưng, hoa văn viền, đế giày, mặt trong áo choàng. Nếu nhân vật đến từ phim hoạt hình hay truyện tranh, tranh thiết kế nhân vật (thường gọi là bản vẽ thiết kế, vẽ đủ các mặt trên nền trơn) là nguồn đáng tin nhất vì người vẽ cố ý thể hiện cấu tạo bộ đồ, không bị ánh sáng hay góc máy che.
Sau đó mới gom ảnh từ cảnh phim, trang truyện, tượng mô hình. Các nguồn này hay mâu thuẫn nhau: màu áo đổi theo ánh sáng cảnh, số nút áo khác giữa hai tập, tượng mô hình được tạo dáng nên phóng đại một số chi tiết. Gặp mâu thuẫn, bạn chọn một phiên bản và ghi lại lựa chọn đó, ví dụ "theo bản vẽ thiết kế, màu áo theo cảnh ngoài trời". Ghi ra giấy giúp bạn không đổi ý giữa chừng và có câu trả lời khi bạn bè hỏi vì sao bộ của mình khác ảnh họ thấy.
Nếu nhân vật có nhiều trang phục theo từng giai đoạn, đặt tên rõ cho phiên bản bạn làm và loại khỏi thư mục những ảnh thuộc phiên bản khác. Lẫn ảnh giữa hai phiên bản là nguyên nhân phổ biến khiến người làm may xong mới thấy cổ áo không giống ai.
Dựng một bảng tham chiếu để làm việc
Bảng tham chiếu là một trang ghép các ảnh đã chọn, sắp theo vùng cơ thể: đầu và tóc ở trên, thân áo ở giữa, tay, thắt lưng, quần hoặc váy, giày ở dưới, đạo cụ cầm tay để riêng một góc. Bạn có thể ghép bằng ứng dụng chỉnh ảnh trên điện thoại hoặc in ra rồi dán lên một tấm bìa. Cách in ra có lợi thế: khi tay đang dính keo hay sơn, bạn nhìn bảng treo trên tường mà không phải mở khoá điện thoại.
Trên bảng, đánh dấu từng món bằng một số thứ tự và khoanh vùng những chỗ ảnh còn mờ, chưa thấy rõ. Những chỗ khoanh đỏ là việc phải tìm thêm ảnh hoặc tự quyết thiết kế. Thói quen này đặc biệt hữu ích với mặt sau: rất nhiều nhân vật chỉ được vẽ mặt trước, và bạn sẽ phải tự nghĩ ra cách đóng mở, đường may lưng, cách áo choàng gắn vào vai.
Giữ bảng tham chiếu ở độ phân giải đủ lớn để phóng to chi tiết. Ảnh chụp màn hình bị nén nhiều lần thường làm mất viền mảnh và làm màu lệch. Khi chọn màu vải, đem bảng ra chỗ có ánh sáng tự nhiên rồi so trực tiếp mẫu vải với màn hình ở độ sáng trung bình, vì màn hình để sáng tối đa làm mọi màu nhạt hơn thực tế.
Đọc chất liệu qua ánh sáng và nếp gấp
Mờ hay bóng. Vải mờ cho vùng sáng loang rộng và mềm; vải bóng như satin, da bóng cho vệt sáng hẹp, rõ cạnh. Nếu ảnh có vệt sáng sắc chạy dọc nếp áo, nhiều khả năng người vẽ muốn chất liệu bóng.
Nếp gấp mềm hay cứng. Nếp nhỏ, nhiều, rủ thẳng xuống gợi vải mỏng như voan, lụa, cotton mỏng. Nếp to, ít, giữ dáng gợi vải dày như dạ, kaki, da. Áo choàng phồng lên giữ hình như có khung bên trong thường cần lót vải cứng hoặc mex.
Kim loại thật hay vẽ cách điệu. Giáp có vệt phản chiếu, viền sáng ở cạnh là đồ cứng; với người tự làm, phần này thường chuyển thành xốp EVA hoặc nhựa nhiệt dẻo rồi sơn giả kim loại, không ai cần làm bằng kim loại thật.
Đường may và viền lộ ra. Đường chỉ nổi, viền bọc mép, nẹp nút cho biết cấu tạo áo. Đếm số mảnh ghép nhìn thấy được giúp bạn chọn rập gần nhất.
Chi tiết bề mặt. Hoa văn in, thêu, đính hay khắc nổi cần cách làm khác nhau: in thì vẽ hoặc in chuyển, thêu thì thêu tay hay thay bằng vải đắp, khắc nổi trên giáp thì cắt lớp xốp mỏng dán chồng.
Thứ ảnh không cho biết. Độ dày, trọng lượng và độ co giãn không đọc được từ ảnh. Ghi những chỗ này thành câu hỏi để thử bằng mẫu vật liệu thật trước khi mua số lượng lớn.
Đọc tỉ lệ: quy đổi nhân vật về số đo của chính bạn
Nhân vật vẽ thường có tỉ lệ khác người thật: chân dài hơn, vai rộng hơn, đầu to hơn ở phong cách dễ thương. Vì vậy, đừng đo kích thước món đồ trên ảnh rồi nhân thẳng theo chiều cao. Cách thực tế hơn là đo tương quan: chiếc khiên dài bằng từ vai tới khuỷu tay hay tới đầu gối, thanh kiếm cao tới ngực hay tới cằm, vạt áo dừng ở giữa đùi hay dưới gối. Rồi bạn áp tương quan đó lên cơ thể mình.
Ví dụ giả định: ảnh cho thấy chiếc khiên tròn có đường kính gần bằng khoảng từ vai đến hông nhân vật. Bạn đo khoảng đó trên người mình được 52 cm, vậy khiên của bạn nên ở mức 50–55 cm. Nếu bạn theo đúng tỉ lệ của nhân vật cao lớn mà mình lại nhỏ người, khiên 70 cm sẽ nuốt mất cả thân và cũng quá nặng để cầm cả ngày.
Với đầu, mũ và tóc, hãy tính thêm độ dày của tóc giả và mũ lưới bên dưới; với giáp tay, chân, tính thêm lớp quần áo mặc trong. Ghi vào sổ một bảng số đo của chính bạn: vòng ngực, eo, hông, vòng đầu, vai, dài tay, vòng bắp tay, vòng đùi, vòng bắp chân, chiều cao từ eo xuống sàn. Bảng này dùng lại được cho mọi bộ sau, nên đo một lần cho kỹ, có người đo giúp càng tốt.
Chia bộ trang phục thành từng phần: bảng mẫu
Khi đã đọc xong chất liệu và tỉ lệ, chia bộ đồ thành các phần nhỏ và gán cho mỗi phần một cách làm. Bảng dưới là ví dụ giả định cho một nhân vật kiếm sĩ kỳ ảo mặc áo dài tay, giáp vai, thắt lưng da, quần ống rộng, ủng và một thanh kiếm.
| Phần | Cách làm hợp lý | Độ khó với người mới | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Áo trong dài tay | Sửa áo sơ mi có sẵn | Thấp | Nhuộm hoặc đổi cổ cho giống |
| Áo khoác ngoài | May theo rập gần giống | Trung bình | May thử bằng vải rẻ trước |
| Giáp vai | Xốp EVA tạo hình bằng nhiệt | Trung bình | Cần dây đeo hoặc gắn vào áo |
| Thắt lưng, khoá | Giả da và chi tiết nhựa nhiệt dẻo | Thấp đến trung bình | Khoá đúc nhỏ thì làm từ nhựa hạt |
| Quần ống rộng | Sửa quần có sẵn hoặc may đơn giản | Thấp | Chú ý chỗ đi vệ sinh |
| Ủng | Bọc ngoài giày cũ | Trung bình | Giữ đế gốc để đi lại an toàn |
| Kiếm | Xốp có lõi nhẹ, sơn giả kim loại | Trung bình | Theo quy định đạo cụ của sự kiện |
| Tóc giả | Mua sẵn, tỉa lại | Thấp | Đội thử cùng mũ hoặc giáp đầu |
Cột "cách làm" không có đáp án duy nhất. Người may giỏi có thể may cả ủng; người quen xốp có thể làm thắt lưng bằng xốp mỏng. Điều quan trọng là mỗi phần đều có một cách làm cụ thể, và bạn nhìn vào bảng là thấy được tổng khối lượng việc, phần nào cần học kỹ năng mới, phần nào có thể làm song song.
Lớp mặc, chỗ đóng mở và thứ tự làm
Bảng chia phần mới cho biết làm gì; bạn còn cần biết các phần chồng lên nhau ra sao. Vẽ một sơ đồ đơn giản theo lớp: lớp sát người (áo trong, quần tất), lớp giữa (áo khoác, quần), lớp ngoài cùng (giáp, thắt lưng, áo choàng). Mỗi lớp phải mặc được khi lớp bên trong đã mặc rồi, và cởi được khi bạn cần đi vệ sinh mà không phải tháo cả bộ.
Từ sơ đồ này, đánh dấu chỗ đóng mở cho từng món: khoá kéo sau lưng hay bên hông, nút bấm, băng dán gai, khoá cài nhựa. Nhân vật trong tranh hầu như không bao giờ có khoá kéo, nên bạn phải giấu chúng ở đường may, dưới nẹp hoặc dưới áo choàng. Quyết định chỗ giấu khoá ngay từ đầu giúp tránh tình huống may xong áo mới thấy không chui đầu vào được.
Thứ tự làm hợp lý thường đi từ trong ra ngoài: lớp sát người hoàn thiện trước để làm "ma-nơ-canh sống" cho các lớp sau, rồi tới lớp giữa, cuối cùng là giáp và phụ kiện. Giáp vai, giáp ngực nên được đo và mặc thử khi bạn đã mặc áo khoác bên trong, vì một lớp vải dày làm lệch đi vài centimet là đủ khiến giáp kênh. Đạo cụ cầm tay có thể làm song song bất cứ lúc nào vì ít phụ thuộc vào số đo.
Giữ gì, lược gì: dáng tổng thể và chi tiết nhận diện
Dáng tổng thể quan trọng hơn chi tiết. Người xem nhận ra nhân vật trước hết qua hình bóng: độ rộng vai, độ dài áo choàng, kiểu tóc, màu chủ đạo. Một bộ đúng dáng và đúng màu nhưng lược bớt hoa văn vẫn được nhận ra ngay; ngược lại, hoa văn tỉ mỉ trên một dáng sai thì không.
Chọn hai, ba chi tiết nhận diện để làm kỹ. Mỗi nhân vật thường có vài món "chữ ký": một chiếc khuyên tai, biểu tượng trên ngực, kiểu buộc khăn. Dồn thời gian vào những món này, phần còn lại làm gọn.
Đơn giản hoá có chủ đích. Hoa văn viền dày đặc có thể thay bằng một dải vải có sẵn họa tiết gần giống; giáp nhiều lớp có thể giảm số lớp nhưng giữ đường viền ngoài. Ghi lại những gì đã lược để lần sau nâng cấp.
Đừng sao chép thứ không mặc được. Có những thiết kế chỉ tồn tại trên giấy: vai nhọn chạm tai, áo choàng dài ba mét. Điều chỉnh để bạn đi lại, ngồi xuống và qua cửa được là quyết định đúng, không phải làm sai nhân vật.
Câu hỏi thường gặp
Không tìm được ảnh mặt sau của nhân vật thì làm thế nào?
Bạn tự thiết kế mặt sau theo logic của mặt trước: đường may, màu và chất liệu nối tiếp tự nhiên, khoá kéo giấu ở giữa lưng hoặc đường may hông. Có thể tham khảo cách các nhân vật cùng tác phẩm được vẽ mặt sau, hoặc tranh của người hâm mộ vẽ lại, nhưng coi đó là gợi ý chứ không phải chuẩn.
Có cần làm giống ảnh tham chiếu một trăm phần trăm không?
Không cần. Ở các buổi giao lưu thông thường, người xem nhận ra nhân vật qua dáng và màu. Một số cuộc thi trang phục có tiêu chí độ chính xác, khi đó bạn đọc thể lệ cụ thể. Còn lại, sự thoải mái và độ bền của bộ đồ thường quan trọng hơn một hàng nút đúng số lượng.
Nên dùng ảnh tượng mô hình làm tham chiếu không?
Có thể dùng để xem khối và chi tiết nổi, vì tượng cho phép nhìn mọi góc. Nhưng tượng thường được tạo dáng, phóng đại tóc và vải bay, đôi khi đổi màu theo ý nhà sản xuất. Hãy đối chiếu với bản vẽ gốc trước khi lấy số đo hay màu từ tượng.
Làm sao biết một chi tiết nên may hay nên làm bằng xốp?
Nhìn cách nó cử động trong ảnh. Món nào gập, rủ, bay theo người là vải hoặc giả da. Món nào giữ nguyên hình khi nhân vật vặn mình, có cạnh sắc, có độ dày rõ, thường hợp với xốp EVA hoặc nhựa nhiệt dẻo. Món lưng chừng như cổ áo đứng cao có thể là vải lót mex cứng.
Người mới nên chọn nhân vật có bao nhiêu phần?
Với bộ đầu tiên tự làm, một nhân vật có khoảng bốn đến sáu phần, trong đó chỉ một hoặc hai phần cần kỹ năng mới, thường dễ hoàn thành hơn. Bạn học được kỹ năng mới mà vẫn kịp mặc đi một sự kiện, thay vì ôm một bộ mười lăm phần rồi bỏ dở.
Có vấn đề gì về bản quyền khi làm trang phục theo nhân vật có thương hiệu không?
Về nguyên lý, làm trang phục để tự mặc, giao lưu và chụp ảnh không vì mục đích kinh doanh thường khác với việc sản xuất để bán. Nếu bạn định bán bản rập, bán trang phục hay dùng hình ảnh nhân vật để quảng cáo, nên tìm hiểu quy định về quyền tác giả và nhãn hiệu, hoặc hỏi người có chuyên môn.