Muốn trang phục và đạo cụ nhân vật dùng được nhiều lần, hãy làm ba việc: làm sạch và phơi khô ngay sau sự kiện, cất theo đúng chất liệu, và đóng gói chống bẹp khi vận chuyển. Giáp xốp sợ bị đè và nhiệt, đồ sơn sợ cọ xát, vải sợ ẩm mốc, đèn và pin phải được tháo rời. Phần lớn hư hỏng không xảy ra ở sự kiện mà xảy ra trong tủ, trong cốp xe hay trong vali.
Bài này đi qua việc cần làm trong 24 giờ đầu sau khi mặc, cách cất từng loại vật liệu, chống ẩm mốc trong mùa nồm, đóng hộp, và mang đồ đi xa bằng xe hay máy bay. Phần giặt đồ đính kết, lông vũ cho biểu diễn sân khấu và chăm sóc tóc giả có hướng dẫn riêng ở những chỗ khác; ở đây tập trung vào bộ đồ tự làm nhiều chất liệu.
Việc cần làm trong 24 giờ sau sự kiện
Mệt sau một ngày dài, ai cũng muốn nhét hết vào túi và đi ngủ. Nhưng vài việc nhỏ dưới đây quyết định bộ đồ còn dùng được lần sau hay không.
- Mở túi ngay khi về, lấy hết từng mảnh ra, không để đồ ẩm mồ hôi nằm kín qua đêm.
- Tháo pin khỏi mọi hộp đèn, quạt, đạo cụ phát sáng; bọc cực pin, cất riêng.
- Phơi khô các mảnh giáp và lớp lót ở nơi thoáng gió, trong bóng râm, mặt trong hướng ra ngoài.
- Lau mặt trong giáp bằng khăn ẩm có chút xà phòng loãng, rồi khăn khô; không ngâm nước, không dùng dung môi.
- Giặt lớp vải sát người theo hướng dẫn trên nhãn; lớp ngoài khó giặt thì lau vết bẩn cục bộ và phơi thoáng.
- Kiểm hư hỏng: mối dán bung, sơn tróc, dây đứt, khoá gãy. Chụp ảnh và ghi vào sổ sửa đồ.
- Sửa ngay những hư hỏng nhỏ trong tuần, khi còn nhớ nguyên nhân, trước khi cất dài hạn.
Nếu bạn mượn hay thuê bất cứ món nào, làm sạch theo yêu cầu của người cho mượn và trả đúng hạn, kèm danh sách những gì đã hỏng để hai bên rõ ràng.
Cất theo từng chất liệu
Một bộ trang phục tự làm thường có năm, sáu loại vật liệu, mỗi loại có điểm yếu riêng khi cất lâu. Bảng dưới gom cách cất phổ biến.
| Chất liệu | Sợ gì | Cất thế nào |
|---|---|---|
| Vải thường, vải lót | Ẩm mốc, côn trùng, ố vàng | Giặt sạch, khô kiệt, gấp lỏng hoặc treo móc vai rộng, túi vải thoáng |
| Giáp xốp EVA đã sơn | Bị đè bẹp, nhiệt, cọ xát làm tróc sơn | Nhồi giấy bên trong giữ dáng, quấn vải mềm, xếp không chồng nặng |
| Chi tiết nhựa nhiệt dẻo | Nhiệt cao làm mềm, biến dạng | Nơi mát, xa cửa sổ nắng, không trong xe đóng kín |
| Đạo cụ dài | Cong, gãy, mẻ mũi | Tháo khúc, cất nằm ngang có đỡ hoặc treo đứng, bọc đầu mũi |
| Đèn, dây điện | Đứt dây khi gập, gỉ đầu nối | Cuộn lỏng, bọc đầu nối, cất kèm mảnh giáp, pin để riêng |
| Pin | Rò rỉ, chập, quá nhiệt | Tháo khỏi mạch, bọc cực, hộp riêng nơi khô mát |
| Tóc giả, phụ kiện nhỏ | Rối, bẹp nếp, thất lạc | Lưới bọc, đầu giữ dáng, hộp có ngăn, dán nhãn theo nhân vật |
Gom tất cả các mảnh của một nhân vật vào cùng một hộp hoặc một khu vực, kèm một tấm ảnh in của bộ đồ hoàn chỉnh dán bên ngoài. Khi có nhiều bộ, cách này giúp tìm đồ nhanh và không lẫn mảnh giữa các nhân vật.
Nơi cất lý tưởng là phòng khô, tối, nhiệt độ ổn định: gầm giường cao, nóc tủ trong phòng có điều hoà, kệ trong nhà. Tránh gác mái tôn, nhà kho sát mái, ban công và gầm cầu thang ẩm, những nơi nhiệt độ và độ ẩm dao động mạnh giữa ngày và đêm làm keo yếu, sơn nứt và vải ố nhanh hơn.
Chống ẩm mốc, nhất là trong mùa nồm
Ở những tỉnh thành có mùa nồm ẩm, như nhiều nơi ở miền Bắc, độ ẩm cao kéo dài nhiều ngày khiến vải, lớp lót, keo và cả mặt sơn có thể lên mốc nếu cất trong hộp kín mà đồ chưa khô kiệt. Nguyên tắc số một: không bao giờ cất đồ còn ẩm. Mồ hôi thấm vào lớp lót giáp, đường may dày, đệm xốp mất rất lâu mới khô; sờ thấy mát tay là chưa khô.
Hộp nhựa có nắp kín giúp chặn ẩm từ ngoài vào, nhưng cũng giữ ẩm bên trong nếu đồ cho vào chưa khô. Đặt vài gói hút ẩm trong hộp và thay hoặc phơi lại khi gói bão hoà theo hướng dẫn của loại bạn dùng. Vào mùa nồm, mở hộp kiểm tra định kỳ, phơi lại đồ vào những ngày khô ráo, và đặt hộp cách sàn, cách tường để tránh hơi lạnh đọng.
Về côn trùng, giữ đồ sạch là cách chính: vết mồ hôi, đồ ăn rơi vãi thu hút côn trùng hơn. Hạn chế dùng băng phiến vì mùi nặng, ám vào vải và độc nếu trẻ nhỏ hay thú nuôi nuốt phải; nếu dùng chất chống côn trùng nào, đọc kỹ hướng dẫn, để xa tầm với trẻ và không cho tiếp xúc trực tiếp với vải màu nhạt. Trang phục len, dạ nên được kiểm tra thường xuyên hơn vì dễ bị mọt vải.
Đóng hộp chống bẹp và chống trầy
Hộp cứng cho giáp. Túi vải tiện nhưng không bảo vệ được giáp khi bị đè. Thùng nhựa cứng hoặc thùng giấy dày có lót là lựa chọn an toàn hơn cho mảnh giáp đã sơn.
Giữ dáng từ bên trong. Nhồi giấy trơn hoặc vải mềm vào bên trong giáp tay, giáp chân, mũ để chúng không bị móp khi chồng lên nhau. Tránh giấy in mực vì mực có thể dây sang sơn khi ẩm.
Tách các mặt sơn. Hai mặt sơn áp vào nhau lâu ngày, nhất là khi nóng, có thể dính và tróc. Quấn từng mảnh bằng vải mềm hoặc giấy không in, đặt mảnh nặng dưới, mảnh nhẹ và dễ vỡ trên.
Chừa chỗ cho chi tiết nhô ra. Sừng, gai, viên pha lê, đầu trượng là những chỗ hay gãy nhất. Bọc riêng bằng xốp mỏng, hoặc làm đế đỡ bằng bìa khoét lỗ để chi tiết lơ lửng không chạm thành hộp.
Danh sách dán trên nắp. Ghi danh sách món trong hộp lên nắp. Khi đóng đồ đi sự kiện, đánh dấu từng món đã lấy ra; khi về, kiểm lại đủ chưa trước khi cất.
Mang đồ đi bằng xe máy, ô tô và xe khách
Đi xe máy với trang phục lớn là bài toán kích thước. Đạo cụ dài nên tháo khúc và cho vào bao đeo chéo hoặc buộc dọc thân xe, không thò ra hai bên; hộp giáp buộc chắc phía sau, không cản tầm nhìn và không che đèn. Nếu đồ quá cồng kềnh để buộc an toàn, đi xe ô tô, thuê xe chở đồ, hoặc nhờ người mang trước. Đừng mặc giáp, áo choàng dài khi lái xe.
Với ô tô, cốp và khoang xe đóng kín dưới nắng nóng lên rất nhanh, có thể làm mềm chi tiết nhựa nhiệt dẻo, làm keo nóng chảy, làm sơn dính và làm pin quá nhiệt. Không để đồ trong xe đỗ ngoài nắng lâu; nếu bắt buộc, đỗ trong bóng râm, che kính và lấy pin ra mang theo người.
Đi xe khách, xe ghép đường dài: hỏi trước nhà xe về hành lý cồng kềnh, đóng hộp cứng, ghi tên và số hành lý bên ngoài hộp chứ không ghi số điện thoại trên đồ trưng ra ngoài, và để đạo cụ dạng vũ khí trong bao kín để không gây lo ngại cho hành khách khác. Mang những món dễ vỡ nhất theo người.
Dù đi bằng phương tiện gì, đóng đồ theo thứ tự sẽ mặc: hộp hoặc túi trên cùng chứa những món mặc trước, đạo cụ và phụ kiện ở dưới hoặc túi riêng. Ở phòng thay đồ chật, bạn chỉ cần mở lần lượt từng lớp mà không phải đổ hết đồ ra sàn, và cũng ít khả năng bỏ quên món nào khi dọn về.
Đi máy bay với trang phục và đạo cụ
Đi máy bay cần chuẩn bị sớm hơn cả. Trước hết là pin: theo quy định hàng không phổ biến, pin lithium rời và sạc dự phòng phải để trong hành lý xách tay, không để trong hành lý ký gửi, và có giới hạn dung lượng. Tháo pin khỏi đạo cụ và hộp đèn, bọc cực, mang theo người. Keo, sơn xịt, dung môi dễ cháy thường không được mang theo; mua hoặc mượn ở nơi đến nếu cần sửa.
Đạo cụ dạng vũ khí, kể cả bằng xốp, có thể bị từ chối mang vào khoang hành khách và cần ký gửi, hoặc bị từ chối hoàn toàn tuỳ quy định của hãng và nơi kiểm tra an ninh. Hãy đọc quy định trên kênh chính thức của hãng bay, đóng đạo cụ trong hộp cứng, tháo khúc, và chuẩn bị tinh thần nhân viên an ninh có quyền quyết định cuối cùng. Đừng mang đạo cụ trông giống vũ khí thật lên máy bay.
Giáp xốp ký gửi nên đóng thùng cứng, nhồi kín, đánh dấu hàng dễ vỡ; vali mềm bị chồng đè sẽ làm bẹp giáp. Một cách nhiều người dùng là mặc lớp vải nền của trang phục làm đồ đi đường hoặc xếp lớp vải vào vali xách tay, còn giáp và đạo cụ ký gửi trong thùng. Tính trọng lượng và kích thước hành lý trước, vì thùng giáp tuy nhẹ nhưng cồng kềnh.
Sửa, làm lại hay tái dùng: quyết định sau mỗi mùa
Sau vài lần mặc, bộ đồ nào cũng có chỗ xuống cấp. Mỗi khi kiểm đồ cuối mùa, chia các hư hỏng thành ba nhóm. Sửa được tại chỗ: mối dán bung, sơn tróc nhỏ, đường may sứt, khoá lỏng — làm ngay trong tuần. Cần làm lại mảnh: giáp bẹp nhiều lần, xốp đã nứt gãy ở nếp gập, vải mục ở nách — dùng lại rập đã cất để cắt mảnh mới, việc này thường nhanh hơn cố cứu mảnh cũ. Không cần nữa: món của nhân vật bạn không còn định mặc.
Với nhóm cuối, đừng vội vứt. Mảnh giáp xốp lớn có thể cắt lại làm chi tiết nhỏ cho bộ khác; dải LED còn tốt tháo ra dùng lại; vải nền đơn sắc thành lớp lót hoặc vải thử. Nhiều nhóm cosplay có buổi trao đổi, cho tặng đồ giữa các thành viên, giúp món đồ có thêm đời mới và giảm rác. Khi cho tặng, làm sạch, ghi rõ tình trạng và tháo hết pin.
Phần thực sự phải bỏ đi thì phân loại: pin mang tới điểm thu gom, keo và sơn còn thừa để khô hẳn trong lọ trước khi bỏ theo hướng dẫn của địa phương, mẩu xốp và nhựa gom gọn. Ghi lại vào sổ làm đồ những gì đã hỏng sớm hơn dự kiến, vì đó là bài học cho bộ tiếp theo.
Câu hỏi thường gặp
Giáp xốp bị bẹp khi cất có sửa được không?
Thường được. Hơ nhẹ bằng súng nhiệt hoặc máy sấy để xốp mềm lại, nắn về dáng cũ và giữ tới khi nguội; nhồi giấy bên trong giúp giữ dáng. Lớp sơn có thể nứt nhẹ ở chỗ nắn, cần dặm lại. Lần sau cất trong hộp cứng để tránh lặp lại.
Có nên hút chân không trang phục để tiết kiệm chỗ không?
Với vải mềm như áo, quần, áo choàng thì được trong thời gian ngắn, nhưng nếp gấp sẽ hằn sâu hơn. Tuyệt đối không hút chân không giáp xốp, mũ, đạo cụ có sơn hay tóc giả vì sẽ bẹp, nứt sơn và mất nếp.
Bao lâu nên kiểm tra đồ cất một lần?
Không có con số cố định, nhưng trong mùa nồm hoặc khi cất ở nơi ẩm, kiểm tra vài tuần một lần là hợp lý. Những tháng khô ráo có thể thưa hơn. Mỗi lần kiểm, mở nắp cho thoáng, thay gói hút ẩm nếu cần.
Đồ sơn bị dính vào nhau khi cất thì xử lý thế nào?
Tách từ từ, đừng giật mạnh. Chỗ sơn tróc dặm lại bằng màu gốc, rồi phủ lớp bảo vệ mỏng. Lần sau quấn từng mảnh bằng vải mềm hoặc giấy không in, và không cất ở nơi nóng.
Có nên để trang phục trên ma-nơ-canh trưng bày lâu dài không?
Trưng bày ở nơi không có nắng chiếu trực tiếp, ít bụi thì được, nhưng vải dễ phai màu theo thời gian và giáp có thể chảy dáng nếu nặng. Thỉnh thoảng phủi bụi, xoay bộ đồ và kiểm tra mối dán.
Hộp đựng trang phục nên ghi những gì bên ngoài?
Tên nhân vật, danh sách các món bên trong, loại pin cần dùng, ngày cất và những hư hỏng chưa sửa. Không cần ghi thông tin cá nhân trên hộp để ở nhà; khi gửi hành lý thì ghi theo hướng dẫn của nhà xe hay hãng bay.