Người cầm máy ở sự kiện cosplay làm tốt khi giữ được hai thứ cùng lúc: sự tôn trọng với người được chụp và sự gọn gàng trong không gian đông người. Cụ thể: luôn xin phép và giới thiệu mình trước khi chụp, tránh các góc máy nhạy cảm, chỉ dẫn tạo dáng bằng lời chứ không chạm vào người, chụp nhanh để không chiếm chỗ, và giữ lời hẹn gửi ảnh sau sự kiện.
Bài này dành cho cả người chụp lâu năm lẫn người mới cầm máy ảnh hay điện thoại tới sự kiện: quy trình xin chụp, danh sách góc máy cần tránh, cách nói để hướng dẫn tạo dáng, bảng xử lý những tình huống ánh sáng hay gặp trong sảnh sự kiện, cách dùng chân máy và đèn mà không làm phiền người khác, và việc gửi ảnh, ghi công sau đó. Phần quyền dùng ảnh khi chụp theo thoả thuận riêng được bàn ở một bài khác trong cùng chuyên mục.
Vai trò của người cầm máy ở sự kiện
Người chụp ảnh là một phần quan trọng của cộng đồng cosplay. Nhờ họ mà công sức nhiều tuần làm đồ được lưu giữ và chia sẻ. Nhưng chiếc máy ảnh cũng tạo ra một sự bất cân xứng: người cầm máy quyết định góc nhìn, thời điểm bấm, tấm nào được giữ và đăng. Người được chụp thường không thấy được mình trong khung hình cho tới khi ảnh đã lên mạng.
Vì sự bất cân xứng đó, người chụp mang trách nhiệm lớn hơn trong việc giữ chừng mực. Phần lớn các vấn đề cosplayer gặp phải với ảnh, từ góc chụp nhạy cảm tới ảnh bị đăng không hỏi, đều xuất phát từ phía người cầm máy, đôi khi chỉ vì vô tâm chứ không phải ác ý. Một người chụp có tiếng tốt trong cộng đồng thường không phải người có máy đắt nhất, mà là người cosplayer thấy an tâm khi đứng trước ống kính.
Ở sự kiện, người chụp còn chia sẻ không gian với rất nhiều người khác: khách tham quan, cosplayer đang di chuyển, người chụp khác, nhân viên. Thiết bị lớn, chân máy, đèn, nhóm đông vây quanh một cosplayer đều có thể gây ách tắc. Biết chụp gọn là một kỹ năng ngang với biết chụp đẹp.
Trước khi bấm: xin phép và giới thiệu
Mỗi lần chụp bắt đầu bằng một cuộc trao đổi ngắn. Quy trình gọn sau giúp cả hai bên thoải mái:
- Chọn lúc cosplayer không bận ăn uống, sửa đồ, nói chuyện riêng, đang vội.
- Tiếp cận từ phía trước, hạ máy xuống, chào và hỏi: có thể chụp vài tấm không.
- Giới thiệu ngắn: tên hoặc tài khoản của bạn, ảnh sẽ được gửi lại hoặc đăng ở đâu.
- Hỏi nhanh xem họ có giới hạn nào không, ví dụ không chụp cận, không chụp góc thấp.
- Chờ câu trả lời rõ ràng, rồi mới nâng máy.
- Chụp nhanh, khoảng một đến hai phút cho mỗi người ở chỗ đông. Muốn chụp lâu hơn, hẹn một buổi riêng hoặc rủ ra khu ít người.
- Cảm ơn, xin tên tài khoản để gửi ảnh và ghi công. Có thể đưa danh thiếp hoặc mã liên hệ để họ tìm bạn.
Nếu bị từ chối, cảm ơn và đi tiếp. Không chụp từ xa sau đó, không đi theo để xin lần nữa.
Ở khu chụp ảnh riêng do ban tổ chức bố trí, cosplayer đứng đó thường sẵn sàng được chụp, nhưng vẫn nên chào và hỏi nhanh. Ngoài khu đó, mặc định là phải xin phép đầy đủ.
Những góc máy và cách chụp cần tránh
Một số góc máy làm người được chụp thấy bị xâm phạm, dù người chụp không có ý xấu. Ở sự kiện, những góc sau nên tránh trừ khi đã được người được chụp đồng ý rõ ràng cho một ý đồ cụ thể:
- Góc rất thấp hướng lên với người mặc váy ngắn, trang phục hở.
- Ảnh cận tập trung vào vòng một, vòng ba, đùi, thay vì toàn thân hoặc gương mặt.
- Chụp khi cosplayer đang chỉnh đồ, kéo khoá, cúi người, ngồi nghỉ, đang ăn.
- Chụp từ phía sau, từ xa bằng ống kính dài mà người đó không biết.
- Chụp liên tục cả chục tấm sau khi người đó đã ra hiệu dừng.
- Chụp trong hoặc gần phòng thay đồ, nhà vệ sinh, khu nghỉ của cosplayer.
- Quay video cận khi chỉ được đồng ý chụp ảnh.
Một cách tự kiểm tra đơn giản: nếu cosplayer xem toàn bộ thẻ nhớ của bạn, họ có thấy thoải mái không. Nếu câu trả lời là không với bất kỳ tấm nào, tấm đó không nên tồn tại.
Khi lỡ bấm một tấm không phù hợp, ví dụ đúng lúc gió làm tốc váy, hãy xoá ngay, kể cả khi không ai biết.
Chỉ dẫn tạo dáng bằng lời, không bằng tay
Không chạm vào người được chụp. Chỉnh tóc, chỉnh tay, chỉnh áo choàng hộ bằng tay là thói quen của một số người chụp, nhưng với người lạ ở sự kiện, đó là chạm vào cơ thể khi chưa được đồng ý. Hãy chỉ dẫn bằng lời, hoặc hỏi trước: có cần chỉnh giúp phần áo choàng không.
Dùng câu chỉ dẫn cụ thể. Thay vì “đứng tự nhiên đi”, nói rõ: dồn trọng tâm sang chân trái, xoay vai về phía cửa sổ, nhìn qua vai về phía máy. Chỉ dẫn từ dưới lên, chân trước rồi tới thân, tay, đầu, cuối cùng là ánh mắt.
Làm mẫu bằng cơ thể mình. Đứng làm mẫu dáng bạn muốn, để cosplayer nhìn và làm theo. Cách này nhanh và không cần chạm.
Dùng từ ngữ của nhân vật. Gợi ý bằng tình huống trong tác phẩm thường hiệu quả hơn mô tả tư thế: nhân vật vừa thắng trận, nhân vật đang chờ ai đó. Người cosplay hiểu nhân vật thường tự tìm được dáng đẹp.
Khen đúng chỗ. Khi có dáng đẹp, nói ngay: giữ nguyên, rất đẹp. Lời khen cụ thể giúp người được chụp tự tin và biết mình đang làm đúng.
Cho xem ảnh giữa chừng. Đưa màn hình máy cho cosplayer xem vài tấm. Họ biết mình trông thế nào, có thể chỉnh tóc, trang phục, và an tâm hơn về những gì bạn đang chụp.
Xử lý ánh sáng trong sảnh sự kiện
Sảnh sự kiện thường là nơi khó chụp: đèn trần nhiều màu, đông người, ít chỗ lùi máy. Vài tình huống hay gặp và cách xử lý:
| Tình huống | Vấn đề | Cách xử lý gọn |
|---|---|---|
| Đèn trần chiếu thẳng từ trên xuống | Bóng đen hốc mắt, dưới mũi | Đưa cosplayer ra gần cửa sổ, cửa kính, hoặc cho họ hơi ngẩng mặt về phía nguồn sáng |
| Đèn sân khấu nhiều màu | Da và trang phục bị ám màu | Chụp ở định dạng giữ được nhiều thông tin để chỉnh cân bằng trắng sau, hoặc tránh khu đèn màu khi chụp chân dung |
| Nền đông người, lộn xộn | Người lạ lọt khung, mắt bị phân tán | Dùng góc hẹp, xoá phông, chụp từ góc hơi cao hoặc dựa vào bức tường trơn |
| Thiếu sáng ở khu trong nhà | Ảnh nhiễu, nhoè | Tăng độ nhạy sáng vừa đủ, dùng ống kính khẩu lớn, hoặc đèn phụ nhỏ hắt trần nếu được phép |
| Ngoài trời giữa trưa | Nắng gắt, bóng cứng, cosplayer nóng mệt | Đưa vào bóng râm, dùng tấm phản sáng; chụp nhanh, ưu tiên sức khoẻ người được chụp |
| Trang phục kim loại, giáp bóng | Loá sáng, mất chi tiết | Đổi góc máy vài bước, dùng ánh sáng tản thay vì ánh sáng trực tiếp |
Đèn flash gắn máy chiếu thẳng vào mặt ở khoảng cách gần làm người được chụp chói mắt, nhất là người đeo kính áp tròng màu. Nếu dùng flash, hỏi trước, hắt lên trần hoặc dùng bộ tản sáng, và không nháy liên tục.
Thiết bị và cách đứng chụp nơi đông người
Chân máy, cột đèn, dù hắt sáng chiếm nhiều chỗ và dễ làm người khác vấp ngã. Nhiều sự kiện có quy định riêng về thiết bị này, có nơi chỉ cho dùng ở khu chụp ảnh. Đọc quy định trước khi mang. Khi được dùng, đặt sát tường, không chắn lối đi, có người trông, và thu lại ngay khi chụp xong.
Nhóm người chụp vây quanh một cosplayer nổi tiếng là cảnh quen thuộc ở sự kiện. Nếu bạn ở trong nhóm đó, đứng thành hàng gọn, không chen lên trước người đã đứng chờ, không nói to chỉ đạo át người chụp khác, và lùi ra khi đã có đủ ảnh. Cosplayer phải đứng tạo dáng cho cả chục ống kính một lúc là việc mệt; chú ý dấu hiệu họ cần nghỉ.
Ba lô đựng thiết bị nên đeo phía trước khi đi qua chỗ đông, để không quệt vào trang phục, tóc giả của người khác. Ống kính dài, gậy chụp, thiết bị bay không nên dùng ở sảnh trong nhà; riêng thiết bị bay ở sự kiện ngoài trời phải có phép của ban tổ chức và tuân thủ quy định chung về bay.
Sau sự kiện: gửi ảnh, ghi công và giữ lời hẹn
Lời hứa gửi ảnh là một phần của thoả thuận ngầm khi bạn xin chụp. Hãy gửi trong khoảng thời gian hợp lý và nói rõ từ đầu, ví dụ vài tuần. Nếu bị chậm, nhắn báo lại. Cosplayer thường nhớ rất lâu người chụp hứa gửi ảnh mà không gửi.
Chọn lọc trước khi gửi: loại những tấm nhắm mắt, góc xấu, trang phục lệch. Gửi số ảnh vừa phải đã chỉnh hoàn chỉnh tốt hơn gửi hàng trăm tấm chưa chỉnh. Chỉnh sửa ở mức tôn trọng người được chụp: làm sạch, chỉnh màu, ánh sáng; không tự ý chỉnh khuôn mặt, vóc dáng nếu chưa hỏi.
Khi đăng ảnh, ghi công cosplayer theo tên họ muốn, ghi nhân vật và tác phẩm, và không đăng những tấm họ đã đề nghị không đăng. Nếu bạn định dùng ảnh cho mục đích ngoài chia sẻ, như dự thi, bán, đưa vào sản phẩm có thu tiền, cần hỏi và thoả thuận lại với người trong ảnh. Theo nguyên lý về quyền hình ảnh, việc dùng hình ảnh người khác cho mục đích thương mại nhìn chung cần sự đồng ý của họ, dù bạn là người chụp.
Khi thấy người chụp khác cư xử chưa đúng
Đừng im lặng vì là “người cùng nghề”. Người chụp có tiếng nói đặc biệt với người chụp khác. Một câu nhắc từ đồng nghiệp đôi khi có tác dụng hơn lời từ chối của cosplayer, vì người kia không thể coi đó là “cosplayer khó tính”.
Nhắc nhẹ, riêng tư nếu có thể. Với lỗi nhỏ như chụp quá lâu, đứng chắn lối, chụp không xin phép, một câu nhắc nhẹ thường đủ. Ví dụ: bạn ấy đang nghỉ, mình chờ chút nhé.
Bảo vệ người được chụp trước. Nếu thấy ai đó chụp góc nhạy cảm, chụp lén, hoặc chạm vào cosplayer, việc đầu tiên là giúp cosplayer: báo cho họ biết, đứng chắn tầm máy, hoặc tạo cớ để họ rời đi.
Báo ban tổ chức với hành vi nghiêm trọng. Chụp lén vào váy, chụp trong khu thay đồ, bám theo cosplayer là những hành vi cần nhân viên an ninh xử lý. Mô tả người đó, thời điểm, vị trí; không tự giằng co thiết bị.
Không đăng bài công kích khi chưa rõ. Nếu không chắc chắn, đừng đăng tên hay ảnh người bị nghi lên mạng. Báo cho ban tổ chức và người được chụp, để họ quyết định bước tiếp theo.
Câu hỏi thường gặp
Chụp bằng điện thoại thì có cần xin phép như người dùng máy ảnh không?
Có. Thiết bị không thay đổi việc bạn đang chụp một con người. Điện thoại còn dễ chụp lén hơn, nên người được chụp càng cảnh giác. Xin phép, chụp nhanh, cảm ơn, và gửi ảnh nếu đã hứa là quy trình chung cho mọi thiết bị.
Có nên trả tiền cho cosplayer khi chụp ở sự kiện không?
Chụp nhanh ở sự kiện thường là trao đổi tự nguyện, không ai trả tiền cho ai. Nếu bạn mời cosplayer làm mẫu cho buổi chụp riêng, dự án cá nhân hay thương mại, hai bên nên thoả thuận rõ về công sức, chi phí và quyền dùng ảnh từ trước.
Người mới cầm máy có nên chụp ở sự kiện không?
Nên, vì đây là nơi luyện tập rất tốt. Bắt đầu bằng những cosplayer đang đứng ở khu chụp ảnh, sẵn sàng được chụp. Tập trung vào xin phép đúng cách, bố cục gọn, ánh sáng mặt; thiết bị đắt tiền không phải điều kiện cần.
Cosplayer yêu cầu xoá ảnh đã chụp thì có phải xoá không?
Nên xoá. Dù bạn là tác giả bức ảnh, việc giữ và dùng hình ảnh của một người đã rõ ràng không đồng ý dễ dẫn tới vấn đề về quyền hình ảnh và làm mất lòng tin của cộng đồng. Xoá trước mặt họ nếu được yêu cầu, và không giữ bản sao.
Chụp cosplayer là trẻ vị thành niên cần lưu ý gì?
Hỏi thêm người lớn đi cùng nếu có. Tránh mọi góc chụp nhạy cảm, không hẹn chụp riêng khi chưa có sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ. Khi gửi ảnh, gửi qua kênh có sự biết của người lớn. Không đăng ảnh kèm thông tin trường lớp, nơi ở.
Có nên chụp các cosplayer đang biểu diễn trên sân khấu không?
Thường được, nhưng làm theo quy định của ban tổ chức về khu vực đứng chụp, đèn flash và quay video. Không đứng chắn tầm nhìn của khán giả. Khi đăng ảnh sân khấu, vẫn ghi công người biểu diễn và gỡ khi họ đề nghị.