Xốp EVA là vật liệu phổ biến nhất để làm giáp trang phục nhân vật vì nhẹ, rẻ, cắt bằng dao rọc giấy được, uốn cong được khi làm nóng và sơn giả kim loại khá thuyết phục. Quy trình cơ bản gồm sáu bước: làm rập, chuyển rập lên xốp, cắt (thường cắt vát mép), dán ghép bằng keo tiếp xúc, tạo hình bằng nhiệt, phủ lót kín bề mặt rồi sơn. Cuối cùng là gắn dây đeo để giáp ngồi chắc trên người.
Bài này đi qua từng bước cho người mới, kèm phần an toàn mà rất nhiều hướng dẫn trên mạng lướt qua: lưỡi dao sắc, súng nhiệt, hơi dung môi của keo và bụi mài. Làm giáp xốp không nguy hiểm nếu bạn chuẩn bị đúng, nhưng cả bốn thứ này đều gây chấn thương thật nếu chủ quan.
Chọn xốp: độ dày, mật độ và chỗ dùng
Xốp EVA bán dạng tấm hoặc cuộn, nhiều độ dày, có loại mặt trơn, có loại một mặt vân. Mật độ cao cho bề mặt mịn, cắt sắc cạnh và ít lỗ hơn khi sơn. Bảng dưới là gợi ý phổ biến; bạn có thể điều chỉnh theo nhân vật.
| Độ dày gần đúng | Hợp với | Ghi chú |
|---|---|---|
| 1–3 mm | Viền, chi tiết đắp nổi, hoa văn | Uốn rất dễ, cắt bằng kéo được |
| 4–6 mm | Giáp tay, giáp chân, thắt lưng, mũ | Độ dày đa dụng nhất cho người mới |
| 8–10 mm | Giáp ngực, giáp vai lớn, khiên | Giữ dáng tốt, cần dao sắc và nhiệt nhiều hơn |
| Trên 10 mm hoặc khối | Lưỡi kiếm xốp, chi tiết khối dày | Dễ tạo khối bằng cách mài, nặng hơn |
Mua dư khoảng một phần ba so với diện tích rập để có chỗ cắt thử và làm lại. Tấm xốp cuộn lâu thường còn cong; trải phẳng dưới vật nặng một hai ngày hoặc hơ nhẹ cho phẳng trước khi vẽ rập.
Làm rập bằng màng bọc và băng keo
Rập giáp chuẩn nhất là rập lấy trực tiếp từ cơ thể bạn (hoặc từ ma-nơ-canh có số đo gần giống), vì giáp phải ôm đúng đường cong của chính người mặc.
- Mặc lớp áo bạn sẽ mặc bên dưới giáp, quấn màng bọc thực phẩm quanh vùng cần làm giáp (ví dụ cẳng tay), không quấn quá chặt.
- Dán chồng băng keo giấy hoặc băng keo vải lên lớp màng bọc thành một lớp vỏ cứng vừa phải. Tránh quấn quanh cổ; làm vùng cổ, ngực thì nhờ người giúp và luôn để người mặc tự tháo được.
- Vẽ đường viền giáp lên lớp vỏ bằng bút dạ, rồi vẽ các đường chia mảnh. Đường cong càng gắt thì càng cần chia nhiều mảnh, vì xốp phẳng không uốn được theo hai chiều cùng lúc nếu chỉ dùng nhiệt.
- Đánh dấu ký hiệu khớp giữa các mảnh (số, vạch ngang) để sau khi cắt rời còn biết mảnh nào nối với mảnh nào.
- Cắt lớp vỏ ra khỏi người bằng kéo đầu tù, theo một đường đã định, rồi cắt rời từng mảnh theo đường chia.
- Trải phẳng từng mảnh lên giấy bìa, đồ lại viền, làm trơn đường cong. Mảnh không nằm phẳng được nghĩa là cần chia nhỏ thêm.
- Cắt thử rập bằng giấy bìa hoặc xốp mỏng rẻ, dán ghép tạm và ướm lên người trước khi dùng xốp thật.
Rập giấy bìa nên được ghi tên mảnh, bên trái hay phải, hướng lên trên và vị trí các ký hiệu khớp. Giữ rập này sau khi làm xong: giáp hỏng ở sự kiện có thể cắt lại trong một buổi.
Cắt xốp: dao sắc, nhiều nhát và cắt vát
Dụng cụ cắt chính là dao rọc giấy loại lưỡi bẻ hoặc dao lưỡi thay được. Điều quan trọng nhất không phải loại dao mà là lưỡi phải thật sắc: bẻ hoặc thay lưỡi thường xuyên, vì xốp làm lưỡi cùn nhanh và lưỡi cùn bắt bạn phải ấn mạnh, đó là lúc dao trượt. Cắt trên thớt cắt hoặc tấm bìa dày, không cắt trên đùi hay trên tay.
Kỹ thuật an toàn: luôn để tay giữ xốp ở phía sau hoặc bên cạnh đường dao, không đặt tay ở hướng lưỡi đi tới; kéo dao về phía mình chỉ khi tay kia không nằm trên đường đó. Với xốp dày, đi nhiều nhát nhẹ thay vì một nhát ấn mạnh. Cất dao với lưỡi thu vào ngay khi không dùng, kể cả chỉ đặt xuống vài giây. Một hộp đựng lưỡi đã bẻ có nắp giúp không ai bị cắt khi đổ rác.
Cắt vát là cắt nghiêng lưỡi dao, thường khoảng 45 độ, ở mép sẽ ghép với mảnh khác. Hai mép vát áp vào nhau tạo thành một góc gập sắc nét, nhìn giống giáp kim loại gấp nếp. Mép ngoài cùng của giáp có thể vát nhẹ hoặc mài tròn để trông dày dặn và bớt cấn vào da. Nếu bạn dùng máy mài cầm tay cỡ nhỏ để làm mịn mép, hãy đeo kính bảo hộ và khẩu trang lọc bụi vì bụi xốp bay nhiều và bám tóc, phổi.
Dán ghép bằng keo tiếp xúc: đúng cách và an toàn
Mối dán xốp bền nhất thường dùng keo tiếp xúc (keo dán hai mặt khô rồi ép). Cách dùng đúng: quét một lớp mỏng lên cả hai mép, chờ tới khi keo khô mặt, chạm nhẹ không dính tay, rồi áp hai mép vào nhau thật chính xác và ép chặt. Keo bắt ngay khi chạm, nên căn chỉnh một đầu trước rồi "kéo khoá" dần dọc mép. Quét quá dày hoặc ép khi keo còn ướt là hai nguyên nhân chính khiến mối dán bung.
Phần lớn keo tiếp xúc chứa dung môi bay hơi mạnh, dễ cháy và có thể gây đau đầu, chóng mặt khi hít trong phòng kín. Vì vậy hãy làm ở nơi thông gió tốt (mở cửa, có quạt hút ra ngoài), đeo khẩu trang có phin lọc hơi hữu cơ chứ khẩu trang vải không lọc được hơi dung môi, đeo găng nitrile, đậy nắp lọ ngay sau mỗi lần lấy keo, tránh xa lửa, bếp, thuốc lá và súng nhiệt đang nóng. Không làm cạnh trẻ nhỏ, người mang thai hay thú nuôi; nếu thấy đầu óc lâng lâng, ra ngoài hít thở và dừng việc. Cọ quét keo nên là cọ rẻ dành riêng, ngâm trong lọ có nắp hoặc bỏ đi sau buổi làm; lượng keo thừa trên bìa lót để khô ngoài trời trước khi gom vào thùng rác. Một mẹo giúp mối dán đẹp: dán một dải băng keo giấy dọc hai bên mép trước khi quét keo để keo không lem ra mặt xốp, vì vết keo lem sẽ hiện rõ dưới lớp sơn kim loại.
Keo nóng tiện cho gắn chi tiết nhỏ và dây đeo, nhưng mối nối keo nóng trên xốp kém dẻo, dễ bung khi giáp bị uốn. Keo nóng cũng gây bỏng sâu vì keo bám vào da và giữ nhiệt; để sẵn một bát nước lạnh, nếu bị dính thì xả nước mát lên chỗ bỏng, không cố bóc keo khỏi da, bỏng rộng hay phồng rộp thì đi khám.
Tạo hình bằng nhiệt: uốn cong và giữ dáng
Khi được làm nóng đều, xốp EVA mềm ra và giữ được độ cong khi nguội. Dụng cụ thường dùng là súng khò nhiệt (loại dùng để bóc sơn, co màng). Hơ đều cả hai mặt, di chuyển liên tục, giữ khoảng cách cho tới khi bề mặt hơi bóng và tấm xốp mềm, rồi uốn bằng tay đeo găng chịu nhiệt hoặc ép lên một khuôn tròn như ống nhựa, bình, cẳng chân ma-nơ-canh, giữ tới khi nguội.
Nhiệt cũng giúp làm kín bề mặt: hơ nhanh một lượt khiến lỗ xốp li ti trên mặt khép lại, sơn lót sau đó ít bị hút hơn. Các đường khắc bằng dao trên mặt xốp sẽ mở rộng ra khi hơ, tạo rãnh trang trí rõ hơn.
An toàn với súng nhiệt: đầu phun và luồng khí rất nóng, đủ làm bỏng da và bén cháy giấy, vải. Đừng bao giờ hướng súng về phía người, tóc hay tay đang cầm xốp; đặt súng trên chân đế hoặc dựng đứng theo hướng dẫn khi tạm nghỉ, để nguội trên mặt chịu nhiệt trước khi cất. Hơ quá gần hay quá lâu làm xốp sủi bọt, cháy xém và sinh khói có mùi khó chịu; dấu hiệu này nghĩa là bạn đã quá tay, hãy lùi ra, thông gió phòng và đừng hít khói. Không dùng bếp ga, bật lửa hay lò nướng thay súng nhiệt.
Phủ lót kín, sơn và đeo cho chắc
Vì sao phải phủ lót. Xốp mềm và có lỗ; sơn quét trực tiếp sẽ bị hút, loang và nứt khi giáp uốn. Một lớp lót đàn hồi gốc nước, quét hoặc xịt vài lớp mỏng, tạo bề mặt kín và dẻo để sơn bám. Thử lớp lót trên mẩu xốp thừa, gập thử khi khô để chắc nó không nứt.
Sơn từ màu nền đến chi tiết. Sơn một lớp nền tối, rồi phủ màu kim loại hoặc màu chính, sau đó mới tạo sáng tối và làm cũ. Phần kỹ thuật sơn giả kim loại và làm cũ có hướng dẫn riêng trong bài về sơn đạo cụ.
Sơn xịt ngoài trời. Nếu dùng sơn xịt, làm ngoài trời hoặc nơi rất thoáng, đứng ngược hướng gió, đeo khẩu trang lọc hơi, che chắn xung quanh và để khô lâu trước khi mang vào nhà.
Dây đeo và khoá. Giáp giữ trên người nhờ dây thun bản to, dây đai có khoá cài nhựa, băng dán gai hoặc nút bấm. Dán dây vào mặt trong bằng keo tiếp xúc rồi gia cố thêm một miếng xốp mỏng đè lên chân dây, vì chỗ này chịu lực kéo nhiều nhất.
Lót mặt trong. Mặt trong giáp nên được phủ lót hoặc dán vải mỏng để không cọ vào da gây rát, và để mồ hôi không làm keo yếu đi nhanh.
Những lỗi thường gặp và cách tránh
Giáp kênh, không ôm người: thường do rập lấy khi mặc ít lớp hơn lúc mặc thật, hoặc do chia quá ít mảnh. Lấy rập khi đã mặc đủ lớp bên dưới và chia thêm mảnh ở chỗ cong hai chiều như vai, ngực.
Mối dán bung ở sự kiện: quét keo quá dày, ép khi chưa khô mặt, hoặc dùng keo nóng cho mối nối chịu uốn. Làm lại đúng quy trình keo tiếp xúc và mang theo một ống keo nhỏ, có nắp kín, để sửa khẩn trong túi đồ.
Sơn nứt, bong: thiếu lớp lót đàn hồi, hoặc sơn quá dày một lần. Nhiều lớp mỏng luôn bền hơn một lớp dày.
Giáp quá nóng: xốp cách nhiệt tốt nên giáp ngực, mũ kín giữ hơi nóng rất nhanh trong khí hậu nước ta. Khoét lỗ thoáng ở chỗ khuất, lót vải thấm mồ hôi, chia giáp thành mảnh rời để tháo bớt khi nghỉ.
Cuối cùng, nhớ rằng giáp xốp là trang phục hư cấu. Thiết kế giáp theo nhân vật kỳ ảo, khoa học viễn tưởng hay lịch sử ở mức trang phục; không làm áo giáp chống đạn, mũ, phù hiệu giống trang bị của lực lượng vũ trang thật.
Câu hỏi thường gặp
Keo nào dùng thay keo tiếp xúc được cho xốp EVA?
Một số loại keo dán đa năng gốc nước hoặc keo dẻo cũng dán được xốp nhưng thường cần kẹp giữ lâu và mối nối kém dẻo hơn. Keo nóng dùng tốt cho chi tiết nhỏ không chịu uốn. Keo dán nhanh dạng giọt làm mối nối cứng giòn, dễ gãy khi giáp cong.
Có thể uốn xốp EVA bằng máy sấy tóc không?
Với xốp mỏng 2–3 mm, máy sấy tóc ở mức nóng nhất đôi khi đủ làm mềm để uốn nhẹ. Xốp dày hơn thường cần nhiệt của súng khò. Máy sấy tóc không thiết kế để chạy nóng liên tục lâu, hãy cho máy nghỉ để tránh quá nhiệt.
Giáp xốp có đi mưa được không?
Xốp EVA không thấm nước, nhưng lớp sơn, keo và dây đeo có thể bị ảnh hưởng. Một lớp phủ bảo vệ sau khi sơn giúp chịu ẩm tốt hơn. Bị ướt thì lau khô, để khô tự nhiên trong bóng mát, không hơ nóng mạnh vì có thể làm cong lại các mảnh.
Bao lâu thì làm xong một bộ giáp tay bằng xốp?
Tuỳ độ chi tiết, nhưng với người mới, một cặp giáp tay đơn giản thường tốn vài buổi tối: một buổi làm rập, một buổi cắt dán, một buổi phủ lót và sơn, chưa tính thời gian chờ khô. Đây là ví dụ ước lượng, không phải tiêu chuẩn.
Có cần khẩu trang khi chỉ cắt xốp bằng dao không?
Cắt bằng dao ít bụi nên thường không cần. Nhưng khi mài, chà nhám, hơ nóng nhiều hoặc dùng keo tiếp xúc, sơn xịt thì cần: khẩu trang lọc bụi cho mài, khẩu trang có phin lọc hơi hữu cơ cho keo và sơn có dung môi.
Giáp xốp có bị nhăn, xẹp theo thời gian không?
Có thể, nếu bị đè nặng, để trong cốp xe nóng hoặc cất gập. Cất giáp nơi khô mát, nhồi giấy vào bên trong để giữ dáng. Chỗ bị móp nhẹ thường hơ nóng lại và nắn được, nhưng lớp sơn có thể cần dặm.