Người chưa từng cầm máy may vẫn có thể may được trang phục nhân vật nếu đi đúng trình tự: đo người, chọn một rập có sẵn gần giống dáng áo, may thử bằng vải rẻ, chỉnh rập, rồi mới cắt vải thật. Bạn không cần tự vẽ rập từ con số không cho bộ đầu tiên; phần lớn trang phục nhân vật là biến thể của vài dáng cơ bản như áo sơ mi, áo khoác, váy xoè, quần ống rộng.
Kỹ năng cần có ít hơn bạn nghĩ: may đường thẳng đều, may vòng cong chậm, là phẳng đường may, khâu tay vài mũi để giấu chỉ. Phần còn lại là kiên nhẫn. Bài này đi qua vật dụng tối thiểu, cách đọc rập, chọn vải, cắt, ráp và hoàn thiện, kèm những lỗi người mới hay mắc để bạn tránh.
Dụng cụ tối thiểu, không cần sắm cả bộ
Một góc may nhỏ trong nhà là đủ cho bộ đầu tiên. Những món dưới đây đáng có từ đầu; các món chuyên dụng khác có thể mua dần khi thật sự cần.
- Máy may gia đình chạy được mũi thẳng và mũi zíc zắc. Nếu chưa có máy, có thể mượn hoặc khâu tay cho bộ đơn giản, chỉ chậm hơn.
- Kéo cắt vải riêng, không dùng cắt giấy vì giấy làm lưỡi cùn rất nhanh; thêm một kéo nhỏ cắt chỉ.
- Thước dây để đo người và thước thẳng dài để kẻ rập, kèm phấn may hoặc bút bay màu để vẽ lên vải.
- Ghim vải hoặc kẹp vải; kẹp tiện hơn với giả da và vải dày vì không để lại lỗ.
- Bàn là và khăn lót: là phẳng sau mỗi đường may là bước khiến đồ tự may trông gọn gàng.
- Đồ tháo chỉ: bạn sẽ dùng nó nhiều hơn bạn muốn, và đó là chuyện bình thường.
- Kim máy đúng loại: kim thường cho vải dệt thoi như cotton, kaki; kim đầu tròn cho vải thun để không làm đứt sợi.
An toàn cơ bản: giữ ngón tay cách xa kim khi máy chạy, rút điện máy khi thay kim, để bàn là trên đế đứng và rút điện khi rời khỏi bàn, không để trẻ nhỏ chơi gần ghim và kéo. Ghim rơi xuống sàn nên được nhặt ngay bằng nam châm hoặc dò bằng tay đeo găng.
Rập là gì và chọn rập gần giống nhân vật
Rập là bộ hình phẳng của từng mảnh vải: thân trước, thân sau, tay áo, cổ áo, mỗi mảnh có ghi canh vải, dấu bấm để khớp các mảnh và đường may chừa. Rập có thể là rập giấy mua sẵn theo cỡ, rập tải về in ra ghép trang, hoặc rập lấy từ một chiếc áo cũ vừa người. Với người mới, lấy rập từ quần áo có sẵn là cách dễ nhất: tháo đường may một chiếc áo cũ không dùng nữa, trải phẳng từng mảnh lên giấy, đồ lại viền và cộng thêm đường may chừa.
Để chọn rập, nhìn vào cấu tạo áo trong ảnh tham chiếu: có đường may vai không, tay áo liền hay tay rời, cổ đứng hay cổ bẻ, thân áo ôm hay suông. Tìm dáng cơ bản gần nhất rồi ghi những chỗ cần sửa: kéo dài vạt, thêm vạt chéo, đổi cổ. Ví dụ, nhiều áo nhân vật kiếm hiệp thực chất là áo vạt chéo buộc dây, rập đơn giản hơn áo sơ mi vì không có cổ bẻ và nẹp nút.
Đọc ký hiệu trên rập trước khi cắt: mũi tên dài là canh vải, cần đặt song song với biên vải; hình tam giác nhỏ là dấu bấm, cắt hoặc đánh dấu để khớp hai mảnh; đường "gấp vải" nghĩa là đặt cạnh rập lên nếp gấp để cắt được một mảnh đối xứng liền. Nếu rập mua có ghi sẵn đường may chừa, đừng cộng thêm lần nữa.
Chọn vải cho người mới: dễ may trước, đẹp sau
Vải quyết định một nửa độ khó. Cùng một rập, may bằng cotton dày vừa thì dễ, may bằng satin trơn thì vải chạy khắp bàn. Bảng dưới gom các nhóm vải hay gặp khi làm trang phục nhân vật.
| Nhóm vải | Độ dễ may | Hợp với | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Cotton, kaki, lanh pha | Dễ | Áo trong, quần, áo khoác dáng đứng | Nên giặt trước khi cắt vì có thể co |
| Vải thun co giãn | Trung bình | Đồ bó sát, quần tất, áo trong | Dùng kim đầu tròn, mũi zíc zắc hẹp |
| Satin, lụa nhân tạo | Khó | Áo choàng bóng, lớp lót | Trơn, sờn mép; cắt bằng dao xoay trên thớt cắt nếu có |
| Voan, vải lưới | Khó | Lớp phủ mỏng, khăn | Kẹp giấy mỏng bên dưới khi may cho đỡ kéo |
| Dạ, nỉ dày | Trung bình | Áo khoác, áo choàng giữ dáng | Nặng, nóng; đường may chồng dày cần kim lớn |
| Giả da | Trung bình đến khó | Thắt lưng, áo giáp mềm, găng | Không ghim được, dùng kẹp; mũi chỉ dài hơn |
Với khí hậu nóng ẩm ở nhiều tỉnh thành nước ta, ưu tiên sợi thoáng cho lớp sát người và để vải dày, bóng ở lớp ngoài. Mua thêm một đoạn nhỏ để may thử mũi chỉ, thử là, thử nhuộm trước khi đụng vào mảnh chính.
Cắt vải và may thử bằng vải rẻ
Bước may thử thường bị bỏ qua vì nóng ruột, nhưng đây là bước giúp người mới không phí vải đẹp.
- Giặt và là vải trước nếu là vải tự nhiên hoặc vải bạn định giặt sau này, để vải co xong trước khi cắt.
- Trải vải phẳng trên mặt bàn lớn hoặc sàn sạch, gập đôi theo canh dọc nếu rập cần cắt đối xứng; vuốt cho hai lớp không lệch.
- Đặt rập theo mũi tên canh vải, đo từ đầu và cuối mũi tên tới biên vải cho bằng nhau, rồi ghim hoặc chặn bằng vật nặng.
- Vẽ viền và dấu bấm bằng phấn, cắt bằng kéo sắc, đi những nhát dài, không nhấc vải khỏi bàn.
- May thử toàn bộ bằng vải rẻ (thường là vải mộc hoặc vải cũ cùng độ dày), may mũi dài để dễ tháo.
- Mặc thử trước gương, cử động thật: giơ tay, cúi, ngồi. Ghim chỉnh chỗ rộng, đánh dấu chỗ chật, chụp ảnh lại.
- Chuyển chỉnh sửa lên rập giấy, rồi mới cắt vải thật. Mảnh vải thử có khi còn dùng làm lớp lót.
Ví dụ giả định: áo thử cho thấy vòng nách quá chật khi giơ tay cầm kiếm. Bạn khoét sâu nách thêm khoảng hai centimet trên rập và nới tay áo tương ứng. Sửa ở bước này mất mười phút; phát hiện trên áo vải thật đã may viền là mất cả buổi tháo.
Những đường may cơ bản cần thuần tay
Đường may thẳng và đường may chừa đều. Phần lớn rập dùng đường may chừa khoảng 1 đến 1,5 cm; con số cụ thể ghi trên rập. Dùng vạch dẫn trên bàn máy hoặc dán băng keo làm cữ để đường may luôn cách mép một khoảng cố định.
Lại mũi ở đầu và cuối. May lùi vài mũi khi bắt đầu và kết thúc để chỉ không tuột. Quên bước này, đường may sẽ bung khi bạn vặn mình ở sự kiện.
Vòng cong và góc. May chậm, dừng máy khi kim còn cắm xuống vải, nâng chân vịt, xoay vải rồi may tiếp. Sau khi may, bấm những vết cắt nhỏ ở đường may chừa vòng cong để vải lật ra phẳng, cẩn thận không cắt vào đường chỉ.
Xử lý mép vải. Vải dệt thoi bị sờn mép cần được vắt sổ bằng máy chuyên dụng, may zíc zắc dọc mép, hoặc may đường viền bọc. Nỉ và giả da hầu như không sờn nên có thể để mép thô.
Là sau mỗi đường may. Là rẽ đường may chừa sang hai bên hoặc lật về một phía theo hướng dẫn rập. Một chiếc áo may vừa phải nhưng được là kỹ trông chỉn chu hơn chiếc áo may khéo mà không là.
Ba mũi khâu tay. Mũi lược để giữ tạm vải trước khi may máy; mũi đột chắc như máy cho chỗ máy không vào được; mũi vắt giấu chỉ để khâu gấu và lớp lót. Ba mũi này đủ để hoàn thiện hầu hết trang phục.
Ráp, hoàn thiện và những lỗi người mới hay gặp
Thứ tự ráp phổ biến của một chiếc áo: may chiết hoặc ly trên từng mảnh, nối vai, tra cổ, tra tay, may sườn và bụng tay một lượt, cuối cùng là gấu áo, gấu tay và khoá. Rập mua thường có hướng dẫn từng bước; đọc trọn hướng dẫn một lần trước khi may để thấy bức tranh chung, rồi đánh dấu bước đã xong.
Ba lỗi hay gặp nhất: cắt lệch canh vải khiến áo vặn xoắn khi mặc; quên dấu bấm khiến tay áo bị lệch trước sau; không là khiến đường may phồng và gấu áo gợn sóng. Lỗi thứ tư là chỉ trên và chỉ dưới căng không đều, làm đường may nhăn: thử trên mẩu vải thừa và chỉnh độ căng chỉ trước khi may vào mảnh chính.
Khi áo đã thành hình, các chi tiết nhận diện như viền họa tiết, cúc trang trí, phù hiệu tưởng tượng của nhân vật được đính sau cùng, để nếu phải tháo sửa thân áo bạn không phải tháo lại chúng. Nhớ rằng biểu tượng trên trang phục nên là biểu tượng hư cấu của tác phẩm; không đính phù hiệu, cấp hiệu thật của lực lượng vũ trang hay cơ quan nhà nước, vì pháp luật cấm sử dụng trái phép những thứ này.
Khi nào nên nhờ thợ may và học thêm ở đâu
Tự may là một phần niềm vui, nhưng không phải món nào cũng đáng tự làm ở bộ đầu tiên. Áo khoác có ve áo, lót toàn bộ, vai độn là việc nhiều bước, sai một chỗ là phải tháo nhiều. Nếu nhân vật của bạn cần những món như vậy, một cách thực tế là tự may các món dễ, còn món khó thì đặt thợ may quen, kèm ảnh tham chiếu và bảng số đo. Bạn vẫn học được nhiều khi xem thợ ráp và hỏi vì sao họ làm như thế.
Để nâng tay nghề, hãy may một chiếc túi vải, một chiếc váy xoè đơn giản và một chiếc quần lưng chun trước khi đụng tới áo khoác. Ba món này dạy bạn đường thẳng, vòng cong, luồn chun, gấu tròn. Nhiều nhóm cosplay địa phương có buổi làm đồ chung; ngồi cạnh người may lâu năm một buổi đôi khi giúp bạn hiểu nhiều hơn cả tuần tự xem video.
Cuối cùng, ghi sổ cho mỗi bộ: rập gốc, chỗ đã sửa, loại vải, cỡ kim, độ căng chỉ. Bộ thứ hai sẽ nhanh hơn rất nhiều nhờ cuốn sổ này. Rập giấy đã chỉnh nên cất phẳng trong bìa hồ sơ hoặc cuộn trong ống giấy, ghi tên nhân vật, cỡ và ngày chỉnh lên từng mảnh. Khi cơ thể bạn thay đổi hoặc muốn may lại bằng vải khác, bạn chỉ cần sửa vài centimet trên rập cũ thay vì làm lại từ đầu. Nhiều người còn giữ cả mảnh vải thử đã ghim chỉnh để nhìn lại vì sao từng chỗ được nới hay bóp.
Câu hỏi thường gặp
Không có máy may có làm được trang phục nhân vật không?
Được, với các bộ đơn giản. Mũi đột khâu tay chắc gần bằng mũi máy, chỉ tốn thời gian hơn. Bạn có thể khâu tay các món nhỏ như găng, khăn, thắt lưng vải, còn các đường dài như thân áo, ống quần thì nhờ người có máy hoặc tiệm may ráp hộ.
Đường may chừa bao nhiêu là đủ?
Làm theo con số ghi trên rập, phổ biến từ 1 đến 1,5 cm. Khi tự lấy rập từ áo cũ, chọn một con số và dùng thống nhất cho mọi mảnh. Chỗ bạn nghi sẽ phải nới, như sườn áo, có thể chừa rộng hơn một chút để dự phòng.
Vải thun may bằng máy gia đình có được không?
Được, nếu dùng kim đầu tròn và mũi zíc zắc hẹp hoặc mũi co giãn của máy. Đừng kéo căng vải khi may, để máy tự đẩy vải. Nếu đường may bị gợn sóng, thử giảm áp lực chân vịt hoặc lót một dải giấy mỏng bên dưới rồi xé đi.
Có nên mua vải đắt cho bộ đầu tiên không?
Không nên. Bộ đầu tiên là bộ học, bạn sẽ cắt sai, may lệch và tháo nhiều. Chọn vải giá vừa phải, dễ may, màu gần đúng. Khi đã có rập chỉnh chuẩn sau lần may đầu, lần may lại bằng vải tốt sẽ nhanh và ít rủi ro hơn.
Làm sao giấu khoá kéo trên trang phục nhân vật?
Đặt khoá ở đường may giữa lưng hoặc sườn, dùng loại khoá giọt nước chỉ lộ đầu kéo nhỏ, hoặc che bằng nẹp vải, áo choàng, thắt lưng. Với áo vạt chéo, có thể thay khoá bằng dây buộc bên trong và nút bấm.
Đo người thế nào cho chính xác khi tự đo?
Mặc đồ lót mỏng, đứng thẳng thả lỏng, đo vòng ngực ở chỗ đầy nhất, vòng eo ở chỗ nhỏ nhất, vòng hông ở chỗ nở nhất, thước dây song song mặt đất. Nhờ người khác đo vai và dài lưng vì tự đo hai chỗ này gần như luôn sai.