Sơn mặt (face painting) và sơn người (body painting) ở mức cơ bản dùng màu hoá trang gốc nước dành cho da, tán nền bằng mút ẩm và vẽ nét bằng cọ tròn, cọ dẹt. Ba kỹ năng nền là: phủ nền mịn không vệt, vẽ nét giọt nước (đè cọ rồi nhấc dần để nét to đầu nhỏ đuôi) và chấm điểm sáng. Với ba kỹ năng này, người mới làm được mẫu cờ hoa cổ vũ, mặt nạ bướm, hoa leo vai, vân hổ đơn giản trong mười lăm đến bốn mươi phút.
Bài này viết cho người lớn tự vẽ cho mình hoặc vẽ cho bạn bè ở tiệc chủ đề, lễ hội, buổi cổ vũ thể thao. Sơn mặt cho trẻ em có lưu ý riêng ở mục Hoá trang cho trẻ em; sơn người toàn thân phục vụ nghệ thuật trình diễn chuyên nghiệp thì thuộc phạm vi khác. Ở đây là dụng cụ, kỹ thuật, ba mẫu dễ, vệ sinh khi vẽ cho nhiều người và những chuyện cần thoả thuận khi vẽ trên cơ thể người khác.
Dụng cụ tối thiểu và cách chọn
Một bộ sơn mặt cho người mới không cần nhiều. Điều quan trọng là mọi thứ chạm vào da phải dành cho da.
- Màu gốc nước dạng bánh: trắng, đen, đỏ, vàng, xanh lam, xanh lục là đủ pha phần lớn mẫu; nhãn ghi dùng cho da, có thành phần, hạn dùng.
- Mút gốc dày (loại cắt nửa vầng trăng hay hình tròn) để phủ nền; mỗi người được vẽ nên có miếng mút riêng.
- Ba cây cọ: cọ tròn đầu nhọn cỡ nhỏ cho nét mảnh, cọ tròn cỡ vừa cho nét giọt nước, cọ dẹt cỡ vừa cho mảng và nét hai màu.
- Hai cốc nước: một để rửa cọ, một nước sạch để làm ẩm màu; thay nước thường xuyên.
- Khăn giấy, khăn ướt không mùi, gương nhỏ, kẹp tóc hoặc băng đô để giữ tóc khỏi mặt.
- Nhũ dành cho da (tuỳ chọn) và gel dành cho da để gắn nhũ hạt to; không dùng kim tuyến thủ công.
- Bình xịt phun sương nhỏ để làm ẩm bánh màu; không xịt trực tiếp lên mặt người được vẽ.
Màu gốc nước dành cho da tẩy bằng nước và xà phòng dịu, là lựa chọn hợp nhất cho người mới. Màu gốc dầu và gốc cồn dành cho hoá trang hiệu ứng hay biểu diễn dài, ít cần ở mức sơn mặt lễ hội.
Không dùng màu nước học sinh, màu acrylic, bút dạ, son môi để vẽ mảng lớn quanh mắt. Một số thứ này không dành cho da, một số dành cho da nhưng không dành cho vùng mắt.
Ba kỹ năng nền
Gần như mọi mẫu sơn mặt đều ghép từ ba kỹ năng dưới đây. Tập trên mu bàn tay, cẳng tay của chính mình trước khi vẽ cho người khác.
- Phủ nền mịn: mút ẩm vừa (vắt thật khô), chà vào bánh màu tới khi có lớp kem, chấm và lướt nhẹ lên da. Nếu thấy vệt nước hay màu trôi, mút đang quá ướt. Hai lớp mỏng đều hơn một lớp dày.
- Nét giọt nước: chấm cọ tròn đã ngậm màu đặc vừa, đặt đầu cọ chạm da, ấn xuống để đầu nét to, rồi kéo và nhấc dần để đuôi nhỏ lại. Ghép năm giọt nước quanh một điểm là ra bông hoa, xếp hàng là ra lông vũ, cong lại là ra ngọn lửa.
- Nét xoắn và nét mảnh: cọ tròn nhỏ, màu loãng hơn một chút, giữ cọ vuông góc với da, kéo nét bằng cả cánh tay chứ không chỉ cổ tay; tựa ngón út lên da người được vẽ để tay vững.
- Chấm điểm sáng: đầu cán cọ hoặc cọ nhỏ chấm màu trắng, vàng nhạt ở đỉnh giọt nước, giữa bông hoa, một bên con mắt vẽ; mẫu đơn giản lập tức có chiều sâu.
- Nét hai màu: cọ dẹt chấm một nửa vào màu này, nửa kia vào màu khác, kéo một nét là ra dải chuyển màu; hợp làm cánh bướm, lá, cầu vồng.
Ngồi đúng tư thế quan trọng không kém tay nghề: người vẽ và người được vẽ ở cùng tầm mắt, ánh sáng chiếu từ phía trước, tay cầm cọ có chỗ tựa. Vẽ đứng cúi người lâu sẽ mỏi và nét run.
Ba mẫu dễ cho người mới
Ba mẫu dưới đây chỉ dùng ba kỹ năng nền, hợp với những dịp người lớn hay sơn mặt nhất.
| Mẫu | Dịp hợp | Cách làm tóm gọn | Thời gian gợi ý |
|---|---|---|---|
| Cờ, sọc màu ở gò má | Cổ vũ thể thao, ngày hội trường, sự kiện công ty | Phủ ô chữ nhật nhỏ bằng mút, viền nét mảnh; sọc màu dùng cọ dẹt; thêm vài chấm sáng | 10–15 phút |
| Mặt nạ bướm quanh mắt | Lễ hội, tiệc chủ đề, Trung thu cho người lớn | Phủ hai cánh trên trán và gò má (không vào mí mắt nếu nhãn cấm), nét giọt nước viền cánh, chấm nhũ | 25–40 phút |
| Hoa leo vai, xương quai xanh | Tiệc ngoài trời, lễ hội âm nhạc, chụp ảnh | Vẽ dây leo bằng nét xoắn, ghép bông hoa từ năm giọt nước, lá bằng nét hai màu | 20–30 phút |
Khi vẽ cờ của một nước, vẽ đúng màu và tỉ lệ, không vẽ biến dạng hay kèm hình ảnh giễu cợt; đó là biểu tượng nhiều người trân trọng.
Mẫu bướm và hoa có thể đổi tông theo trang phục: tông pastel cho váy sáng, tông đậm và nhũ bạc cho trang phục tối.
Từ sơn mặt sang sơn người: vùng rộng cần lưu ý gì
Sơn người ở mức người chơi thường dừng ở vai, cánh tay, lưng trên, bắp chân: những vùng da lộ ra trong trang phục bình thường. Màu gốc nước vẫn dùng được, nhưng lượng màu và thời gian tăng nhiều, nên dùng mút lớn hơn và chia vùng: phủ nền cả vùng trước, chờ khô, rồi vẽ hoa văn. Tránh vẽ lên vùng da có vết xước, mụn viêm, nốt ruồi đang thay đổi hay vùng vừa cạo lông còn rát. Với hoa văn kéo dài qua nhiều vùng như dây leo từ vai xuống cánh tay, vẽ đường chính xuyên suốt trước rồi mới thêm hoa và lá, để bố cục liền mạch khi người được vẽ cử động.
Màu phủ vùng rộng cũng có những giới hạn mà sơn mặt không có: da phủ màu khó thoát mồ hôi hơn, màu khô làm da căng, cọ xát với quần áo nhiều hơn. Chọn ngày không quá nóng hoặc ở trong nhà, uống nước đủ, và để trống một số vùng da thay vì phủ kín. Nếu muốn sơn cả lưng hay vùng lớn, cần một người khác vẽ hộ; nhờ người quen, nói rõ trước vùng được vẽ.
Những tác phẩm sơn người toàn thân trong các lễ hội nghệ thuật là công việc của nghệ sĩ có kinh nghiệm, thực hiện trong không gian riêng, có thoả thuận rõ ràng với người mẫu. Bài này không hướng dẫn đến mức đó; ở mức tiệc và lễ hội, vẽ trên vùng da lộ tự nhiên là đủ đẹp và đủ an toàn.
Vẽ cho bạn bè và người khác: thoả thuận và vệ sinh
Hỏi trước, nói rõ vùng vẽ. Kể cả với bạn thân, hỏi người được vẽ muốn mẫu nào, vẽ ở đâu, có ngại chạm vào cổ, vai không. Người được vẽ có quyền dừng bất cứ lúc nào.
Hỏi về da. Hỏi họ có dị ứng mỹ phẩm, có bệnh da, có đang dùng thuốc bôi da không. Nếu có, không vẽ hoặc chỉ vẽ một mẫu nhỏ ở mu bàn tay sau khi đã thử.
Không vẽ lên da tổn thương. Bỏ qua vùng có vết xước, mụn viêm, mẩn đỏ, vết bỏng nắng. Đây là quy tắc chung của người vẽ mặt và cũng là điều nhãn màu thường ghi.
Mút và cọ. Mỗi người một miếng mút; cọ rửa sạch giữa các người, thay nước rửa cọ thường xuyên. Không thổi lên màu, không liếm cọ, không dùng nước bọt để làm ẩm.
Không chấm cọ lại vào bánh màu sau khi vẽ quanh mắt, môi. Lấy màu ra mặt phẳng sạch khi vẽ vùng nhạy cảm; làm vậy để không mang vi khuẩn từ người này sang bánh màu dùng chung.
Không ép người không muốn. Ở tiệc công ty hay lớp học, một góc sơn mặt là để vui, không phải điều bắt buộc. Có người không thích, không vẽ được vì lý do riêng; tôn trọng điều đó.
Giữ màu suốt buổi và tẩy sau khi về
Màu gốc nước khô rồi có thể bị nứt nhẹ ở vùng cử động nhiều như khoé mắt, khoé miệng. Phủ mỏng ở vùng này, đừng đắp dày. Tránh chạm tay lên mặt; nếu đổ mồ hôi, thấm nhẹ bằng khăn giấy chứ không lau. Một lớp xịt khoá dành cho da giúp màu bền hơn, nhưng làm cho việc tẩy khó hơn một chút. Mang theo bánh màu nhỏ và cọ để dặm lại mẫu nếu buổi dài. Khi đeo khẩu trang lúc di chuyển, phần mẫu ở gò má dưới và cằm sẽ bị quệt; nên chọn mẫu ở trán, quanh mắt hoặc vai nếu biết mình sẽ phải đeo khẩu trang.
Tẩy màu gốc nước bằng nước ấm và xà phòng dịu hoặc sữa rửa mặt, xoa nhẹ bằng tay hay khăn mềm, để nước chảy cuốn màu đi. Vùng có nhũ thì dùng miếng dán hoặc băng dính nhẹ chấm lên để nhấc hạt nhũ trước khi rửa, tránh chà khiến hạt cọ vào da. Quanh mắt, dùng nước tẩy trang dịu thấm bông, đặt yên vài giây rồi lau nhẹ.
Sau khi tẩy, lau khô và thoa dưỡng ẩm. Nếu da đỏ, ngứa hay rát kéo dài sau khi đã rửa sạch, không bôi thêm thứ gì lạ mà đi khám, và ghi lại tên sản phẩm đã dùng để báo bác sĩ.
Gợi ý tập luyện cho người mới
Tay nghề sơn mặt lên nhanh nhất khi tập đều một bài tập nhỏ. Một tờ giấy bóng trơn hay tấm nhựa trắng có thể dùng để tập nét giọt nước và nét xoắn mà không tốn da: vẽ cả hàng giọt nước to đều, xoay ngược hướng, tập tới khi đầu nét tròn và đuôi nhọn đều. Sau đó chuyển lên mu bàn tay, cẳng tay của mình, rồi mới vẽ cho người khác.
Chọn một hai mẫu đơn giản rồi làm tới mức thuần thục, thay vì thử hai mươi mẫu khác nhau mỗi mẫu một lần. Người xem nhớ một mặt nạ bướm gọn gàng hơn là một mẫu phức tạp nhưng nét run. Mỗi lần vẽ, chụp một tấm ảnh dưới cùng ánh sáng để so sánh tiến bộ. Xem lại ảnh sau vài tuần, bạn sẽ thấy rõ nét nào đã chắc tay, nét nào còn run, và biết nên dành buổi tập tới cho kỹ năng nào.
Nếu sau một thời gian bạn muốn vẽ cho trẻ em ở các ngày hội của trường, khu phố, đọc thêm các bài ở mục Hoá trang cho trẻ em: trẻ có làn da mỏng hơn, khó ngồi yên, và việc giữ ảnh của trẻ an toàn cũng cần được chú ý riêng.
Câu hỏi thường gặp
Màu sơn mặt dùng quanh mắt được không?
Chỉ khi nhãn ghi rõ được dùng quanh mắt. Nhiều màu dành cho da mặt nhưng không khuyến khích cho mí mắt hay sát bờ mi. Khi vẽ mặt nạ bướm, có thể dừng màu ở xương lông mày và xương gò má, rồi dùng phấn mắt cùng tông để nối phần mí.
Vì sao màu sơn mặt bị nứt sau một lúc?
Thường do đắp lớp quá dày hoặc mút quá khô khi lấy màu. Lớp dày khô lại thành màng cứng, nứt khi bạn cử động mặt. Phủ hai lớp mỏng, đặc biệt ở vùng cười và nheo mắt, và để lớp đầu khô hẳn trước khi phủ lớp sau.
Có thể dùng màu vẽ trên vải hay màu acrylic để vẽ người không?
Không. Màu vẽ vải, màu acrylic, màu vẽ tranh không được làm để tiếp xúc da, có thể gây kích ứng, khó tẩy và để lại màu lâu. Chỉ dùng màu có nhãn dành cho da, kể cả khi chỉ vẽ một mảng nhỏ ở cánh tay.
Bánh màu dùng chung cho nhiều người có vệ sinh không?
Có thể chấp nhận khi người vẽ dùng mút riêng cho từng người, rửa cọ giữa các lượt, không chấm cọ đã chạm vùng mắt, môi vào bánh màu, và để bánh màu khô thoáng sau buổi. Nếu bánh màu đổi mùi, mốc hay nhớt thì bỏ.
Sơn mặt cổ vũ thể thao ngoài trời nắng có bền không?
Màu gốc nước chịu nắng khá kém khi đổ mồ hôi nhiều. Chọn mẫu nhỏ ở gò má thay vì phủ cả mặt, xịt khoá dành cho da, mang khăn giấy để thấm. Thoa kem chống nắng ở vùng da không vẽ, và nhớ uống nước, nghỉ chỗ râm.
Làm sao để mẫu hai bên mặt đối xứng?
Vẽ nét chính ở một bên, rồi chấm vài điểm mốc mờ ở bên kia trước khi kéo nét. Lùi xa và nhìn qua gương, vì nhìn trực tiếp ở khoảng gần mắt dễ đánh giá sai. Với mẫu cánh bướm, vẽ xen kẽ từng nét hai bên thay vì vẽ xong một bên.