Để bé hoá trang đi chơi đêm Trung thu an toàn, gia đình cần lo bốn việc: trang phục gọn, sáng màu, không tà dài và không mặt nạ kín khi đi lại; đèn lồng dùng pin thay cho nến; giữ bé xa mọi ngọn lửa trần; và chuẩn bị trước cho tình huống bé lạc giữa đám đông. Bốn việc này làm trong một buổi tối ở nhà, trước ngày đi chơi, là đủ.
Đêm Trung thu có cái vui riêng: phố đèn lồng, múa lân, mặt nạ giấy bồi, bánh nướng bánh dẻo. Nhưng cũng là đêm có nhiều yếu tố rủi ro chồng lên nhau với trẻ nhỏ: trời tối, nhiều nến và đèn, đông người chen chúc, xe cộ, và trẻ thì đang phấn khích đến mức quên hết lời dặn. Bài này viết cho phụ huynh đưa con đi chơi phố hoặc hội Trung thu ở khu dân cư; phần tổ chức Trung thu cho cả khu phố và trang trí nhà có các chuyên trang khác.
Đêm Trung thu khác những buổi hoá trang khác ở đâu
Hoá trang đi tiệc sinh nhật hay ngày hội ở trường thường diễn ra trong phòng, ban ngày, có người lớn quản lý một nhóm trẻ quen biết. Đêm Trung thu thì ngược lại gần như ở mọi điểm. Trời tối nên tầm nhìn của cả trẻ lẫn người lái xe đều kém. Đèn lồng, đèn ông sao, nến, que hương trên mâm cỗ, bếp nướng của hàng quán làm khoảng cách giữa trẻ và ngọn lửa ngắn hơn hẳn mọi ngày. Các con phố đèn lồng nổi tiếng ở Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh hay những phố cổ ở Huế, Hội An có lúc đông đến mức người lớn bế con cũng khó đi.
Thêm vào đó, trang phục Trung thu của trẻ thường là đồ hoá trang theo nhân vật dân gian hoặc nhân vật hoạt hình, đi kèm mặt nạ giấy bồi và chiếc đèn cầm tay. Như vậy bé vừa có thứ che mắt, vừa có thứ chiếm một tay, vừa có thể đang cầm một ngọn lửa. Nghĩ theo cách này sẽ thấy vì sao mỗi chi tiết cần được tính trước, chứ không phải vì người lớn lo xa. Mục tiêu không phải làm bé bớt vui, mà là để buổi tối vui trọn vẹn, về nhà đủ người, không ai bị bỏng.
Chọn trang phục cho đêm đi phố
Gọn và trên mắt cá. Áo choàng, đuôi dài, váy xoè nhiều lớp là thứ dễ chạm vào đèn nến của trẻ đi bên cạnh và dễ bị giẫm khi chen. Chọn đồ dài tới trên mắt cá, áo choàng ngắn ngang hông, gắn bằng miếng dán nhám thay vì buộc dây quanh cổ.
Có mảng sáng màu. Bé mặc đồ màu sáng hoặc có một mảng màu nổi như vàng, cam, đỏ tươi sẽ dễ nhận ra hơn trong đám đông. Khâu thêm dải phản quang ở lưng giúp người lái xe thấy bé ở những đoạn đường tối.
Mặt nạ để trên trán khi đi. Mặt nạ giấy bồi là linh hồn của Trung thu, nhưng lỗ mắt thường nhỏ. Thoả thuận với bé: đứng xem múa lân, chụp ảnh thì kéo xuống; còn đi bộ, qua đường, lên bậc thì đẩy lên trán.
Giày quen chân. Đường phố đêm Trung thu nhiều bậc, rác, vỏ bánh, có chỗ ướt. Giày thể thao hoặc dép có quai hậu giữ chân tốt hơn hẳn giày nhựa đi kèm bộ hoá trang.
Có lớp bên trong bằng vải bông. Nếu đồ hoá trang là vải tổng hợp, cho bé mặc thêm một lớp áo quần bằng vải bông mỏng bên trong để thấm mồ hôi và bớt tiếp xúc trực tiếp với lớp vải dễ chảy khi gặp nhiệt.
Đèn lồng, đèn ông sao và lửa: điều nên và không nên
Rủi ro bỏng của đêm Trung thu chủ yếu đến từ lửa trần. Bảng sau tóm tắt các lựa chọn hay gặp.
| Loại đèn hoặc nguồn lửa | Rủi ro chính | Cách làm an toàn hơn |
|---|---|---|
| Đèn ông sao, đèn lồng giấy thắp nến | Đèn nghiêng là giấy bắt lửa, lửa lan sang tóc, áo | Thay nến bằng đèn LED nhỏ dùng pin; nếu vẫn dùng nến, người lớn cầm, trẻ chỉ đi cạnh |
| Đèn nhựa dùng pin, có nhạc | Pin cúc áo rơi ra, trẻ nhỏ nuốt phải | Chọn đèn có nắp pin vặn vít; kiểm nắp trước khi đưa bé; giữ pin dự phòng ngoài tầm tay trẻ |
| Nến, que hương trên mâm cỗ | Áo, tay áo, tóc chạm vào khi bé với lấy bánh | Đặt nến ở giữa mâm, xa mép bàn; cho bé ngồi, không đứng chồm lên mâm |
| Bếp nướng, bếp than hàng quán vỉa hè | Trẻ chạy va vào, đồ hoá trang quệt qua | Giữ bé đi phía trong, cách xa hàng nướng; bế bé khi đi qua đoạn chật |
| Đèn trời, pháo sáng cầm tay | Cháy, bỏng, có thể vi phạm quy định địa phương | Không cho trẻ dùng; tìm hiểu quy định nơi mình ở |
Khi quần áo bé bắt lửa, hướng dẫn chung của các tổ chức phòng cháy là: dừng lại, nằm xuống, lăn để dập lửa, che mặt bằng tay; người lớn dùng áo khoác dày trùm lên dập lửa. Vết bỏng thì làm mát ngay bằng nước sạch mát dưới vòi trong khoảng hai mươi phút, không bôi kem đánh răng, mỡ hay nước mắm, và gọi 115 hoặc đưa bé đi khám. Dạy bé ba động tác "dừng, nằm, lăn" như một phần chơi ở nhà trước đêm hội.
Phòng lạc: chuẩn bị ở nhà trước khi ra phố
Trẻ lạc trong đêm Trung thu xảy ra rất nhanh: chỉ một lần cúi xuống mua bánh. Chuẩn bị trước giúp bé biết phải làm gì và giúp người lớn tìm lại nhanh hơn.
- Trước khi ra khỏi nhà, chụp một tấm ảnh bé từ đầu tới chân trong bộ đồ hoá trang, giữ trong điện thoại của người lớn. Ảnh này để đưa cho người hỗ trợ tìm bé nếu cần, không phải để đăng mạng.
- Viết số điện thoại của bố mẹ lên một tấm thẻ đặt trong túi áo bé, hoặc vòng tay có số điện thoại ở mặt trong. Không ghi tên bé ra bên ngoài trang phục, để người lạ không gọi được tên bé.
- Với bé đã đọc được số, tập cho bé nhắc lại số điện thoại của bố hoặc mẹ.
- Dặn bé một câu duy nhất, dễ nhớ: khi không thấy bố mẹ thì đứng yên tại chỗ, không đi tìm. Người lớn sẽ quay lại đúng chỗ đó.
- Chỉ cho bé những người nên nhờ giúp: nhân viên ban tổ chức, bảo vệ, công an, hoặc một người mẹ đang dắt con nhỏ. Không đi theo ai ra khỏi chỗ đông.
- Tới nơi, chọn ngay một điểm hẹn dễ thấy, như cổng chính hay gốc cây lớn, và chỉ cho bé.
- Phân công rõ người lớn nào trông bé nào. Hai người lớn cùng nghĩ "người kia đang trông" là tình huống lạc hay gặp nhất.
Nếu bé lạc, giữ bình tĩnh, quay về chỗ vừa thấy bé lần cuối, báo ngay cho ban tổ chức hoặc lực lượng chức năng tại chỗ, đưa ảnh vừa chụp. Khi tìm được bé, ôm bé trước, nói chuyện sau; trách mắng lúc đó chỉ làm bé sợ nói thật lần sau.
Đi đâu, giờ nào và mang theo những gì
Cùng một đêm Trung thu, trải nghiệm của bé có thể rất khác nhau tuỳ chỗ đi. Phố đèn lồng nổi tiếng thường đông nhất vào buổi tối những ngày sát rằm; với trẻ nhỏ, đi vào buổi chiều muộn hoặc một hai tối trước rằm vẫn đủ không khí mà đỡ chen chúc. Hội Trung thu ở khu dân cư, sân trường, nhà văn hoá thường nhỏ hơn, quen mặt hơn và có rào chắn — chỗ hợp với bé dưới năm tuổi.
Túi đồ của người lớn nên có: nước uống, khăn ướt, một bộ quần áo thường để thay khi bé nóng hay đồ hoá trang rách, đèn pin nhỏ, băng dán cá nhân, điện thoại sạc đầy. Với bé mặc đồ dày, cứ khoảng nửa giờ hỏi bé có nóng không, sờ gáy xem có ướt mồ hôi không; trẻ mải chơi thường không tự nói.
Nếu đi xe máy, đồ hoá trang phải không vướng vào bánh xe hay xích, mặt nạ cất vào túi, mũ bảo hiểm của bé đội đúng cách — không đội đè lên mũ hoá trang. Đèn lồng không cầm trên xe; đến nơi rồi mới lấy ra. Những đoạn quá đông, xe cộ đứng yên, người lớn nên bế bé hoặc tìm chỗ đứng chờ thay vì chen vào.
Cuối cùng, đặt giờ về trước. Bé mệt sẽ cáu, dễ ngã, dễ buông tay người lớn. Về sớm hơn một chút khi bé còn vui thường tốt hơn ở lại tới lúc bé khóc.
Những kiểu hoá trang Trung thu nên cân nhắc lại với trẻ nhỏ
Đêm hội là dịp vui chung của cả khu phố, có rất nhiều trẻ nhỏ khác. Một số lựa chọn có thể ổn với người lớn nhưng không hợp khi đi cùng trẻ:
- Hoá trang máu me, vết thương giả, nhân vật đáng sợ cho trẻ mẫu giáo: dễ làm chính bé và bạn bè xung quanh hoảng sợ.
- Đầu lân, mặt nạ cỡ lớn che kín đầu khi bé tự đi: nặng, nóng và gần như không nhìn thấy đường.
- Đạo cụ cứng, nhọn hoặc trông giống vũ khí thật: dễ va vào mặt trẻ khác giữa đám đông, có nơi không cho mang vào.
- Bộ đồ có nhiều lông, voan, tua rua: dễ bắt lửa từ đèn nến của trẻ khác.
- Trang phục có tính chế giễu một dân tộc, một nhóm người hay người khuyết tật: không phù hợp với tinh thần đêm hội dành cho mọi đứa trẻ.
Nhân vật dân gian như chú Cuội, chị Hằng, thỏ ngọc, ông địa, lân, hay con vật bé thích đều dễ làm gọn và nhẹ. Đó là những lựa chọn vừa đúng không khí vừa dễ đi cả buổi.
Đi theo nhóm nhiều gia đình: chia người trông thế nào
Nhiều gia đình rủ nhau cho các con đi chơi Trung thu cùng một nhóm. Đi đông người lớn tưởng an toàn hơn, nhưng lại là lúc dễ lơ là nhất: ai cũng nghĩ có người khác đang nhìn. Cách đơn giản là mỗi người lớn nhận trông cụ thể một hai bé, nói thành lời trước khi xuất phát, và giữ nguyên phân công suốt buổi. Khi một người lớn cần đi mua đồ hay nghe điện thoại, phải giao lại bé cho người khác bằng câu rõ ràng, "anh trông giúp bé Na nhé", và người kia phải trả lời đồng ý.
Với nhóm trẻ lớn hơn, có thể ghép đôi "bạn đồng hành": hai bé luôn đi cạnh nhau, một bé không thấy bạn là báo ngay cho người lớn. Cả nhóm có thể đeo cùng một món nhận diện dễ thấy, như chiếc khăn màu cam hay băng đô có đèn nhấp nháy, để người lớn đếm nhanh trong đám đông. Mỗi lần dừng lại hay chuyển chỗ, đếm lại đủ số trẻ trước khi đi tiếp.
Trẻ quá nhỏ chưa đi vững thì nên ngồi xe đẩy hoặc được bế, dù bé có đòi đi bộ. Một bé mới biết đi trong bộ đồ hoá trang giữa phố đông vừa chậm vừa khuất tầm mắt người xung quanh, và chỉ cần vài giây buông tay là khó thấy lại.
Câu hỏi thường gặp
Đèn ông sao dùng nến có nên cho bé cầm không?
Với trẻ nhỏ, nên thay nến bằng đèn LED dùng pin để đặt vào trong. Nếu vẫn muốn giữ nến cho đúng không khí, người lớn cầm đèn, còn bé đi cạnh và không đứng sát những trẻ khác đang cầm đèn nến.
Đèn nhựa có nhạc có an toàn không?
Thường an toàn nếu nắp pin được vặn vít chắc. Nguy cơ đáng ngại là pin cúc áo rơi ra và trẻ nhỏ nuốt phải. Nếu nghi trẻ nuốt pin, đưa trẻ đi cấp cứu ngay, không chờ triệu chứng, không cho ăn uống hay gây nôn.
Có nên ghi tên bé lên áo để phòng lạc?
Không nên ghi tên ra bên ngoài vì người lạ gọi đúng tên dễ khiến bé tin theo. Hãy ghi số điện thoại người thân trên thẻ trong túi áo hoặc mặt trong vòng tay, và tập cho bé nhắc lại số nếu bé đã lớn.
Bé mấy tuổi thì có thể đi chơi phố Trung thu?
Không có mốc tuổi bắt buộc. Với bé dưới ba tuổi, hội ở khu dân cư hoặc sân trường, đi lúc chiều muộn, thường dễ chịu hơn phố đèn lồng đông đúc. Quan trọng là bé được bế hay giữ tay suốt lúc ở chỗ đông.
Bé bị bỏng nhẹ do sáp nến thì xử lý thế nào?
Làm mát vùng bỏng dưới vòi nước sạch mát trong khoảng hai mươi phút, không bóc sáp đã dính chặt, không bôi kem đánh răng hay mỡ. Vết bỏng rộng, ở mặt, tay, vùng kín, phồng rộp hoặc bé đau nhiều thì đưa đi khám ngay.
Có nên mua đồ hoá trang nhân vật hoạt hình nước ngoài cho đêm Trung thu?
Đó là chuyện lựa chọn của gia đình. Điều đáng để ý hơn là bộ đồ có gọn, mát và xa lửa được không. Nhiều bé vẫn thích được kể về chú Cuội, chị Hằng để có thêm lựa chọn nhân vật dân gian.