Để con dự ngày hội hoá trang ở trường mầm non hay tiểu học suôn sẻ, phụ huynh nên làm ba việc: đọc kỹ thông báo của trường (chủ đề, giờ giấc, điều không được mang), chọn bộ đồ bé mặc được cả buổi và tự đi vệ sinh được, và báo cô giáo những điều riêng của con như dị ứng, nỗi sợ, bộ phận nào tháo ra được. Bộ đồ không cần đắt, không cần giống nhân vật tuyệt đối.
Với nhà trường và hội phụ huynh, một ngày hội hoá trang tốt là ngày mọi bé đều được tham gia, kể cả bé không có đồ mua sẵn, bé không thích hoá trang hay bé có nhu cầu riêng, và không có bé nào bị đặt lên bàn cân "đẹp nhất – xấu nhất". Phần sau của bài gợi ý cách lớp có thể tổ chức để giữ được tinh thần ấy.
Các kiểu ngày hội hoá trang hay gặp ở trường
Ở trường mầm non và tiểu học tại Việt Nam, hoá trang thường xuất hiện trong vài dịp: vui Tết Trung thu, Halloween ở trường có chương trình tiếng Anh hoặc quốc tế, ngày Quốc tế Thiếu nhi 1/6, ngày hội đọc sách khi trẻ hoá trang thành nhân vật trong truyện, các buổi "ngày hội nghề nghiệp" khi trẻ hoá trang thành nghề mơ ước, và các tiết học đóng vai trong lớp.
Mỗi dịp có một tinh thần khác nhau, và điều đó quyết định nên chuẩn bị gì. Ngày hội sách khuyến khích trẻ chọn nhân vật từ truyện mình đã đọc, nên một chiếc mũ, một món đồ đặc trưng là đủ. Ngày hội nghề nghiệp nên dùng đồ dễ nhận ra nghề như áo blouse trắng, mũ đầu bếp, tạp dề làm vườn. Với những nghề gắn với đồng phục của lực lượng vũ trang, công an hay cơ quan nhà nước, nên chọn cách gợi nghề bằng đạo cụ đồ chơi và màu sắc chung chung thay vì mua bộ đồ mô phỏng quân phục, cảnh phục có phù hiệu, cấp hiệu — pháp luật không cho phép dùng trái phép trang phục và phù hiệu của các lực lượng này, và nhiều trường cũng không khuyến khích.
Với Halloween ở trường, phụ huynh nên để ý tuổi của lớp. Trẻ mầm non thường vui với bí ngô, mèo, dơi, phù thuỷ dễ thương; hoá trang máu me, mặt nạ quái vật có thể làm chính các bạn trong lớp hoảng sợ. Nếu trường không nói rõ, chọn hướng nhẹ nhàng là an toàn nhất.
Đọc thông báo của trường và hỏi lại những điều chưa rõ
Thông báo ngày hội thường ngắn. Dưới đây là những câu nên tìm câu trả lời trước khi chuẩn bị đồ cho con.
- Chủ đề là gì, có bắt buộc theo chủ đề không, hay bé được chọn tự do.
- Bé mặc đồ hoá trang cả ngày hay chỉ trong một khung giờ; có thay lại đồng phục để ăn trưa, ngủ trưa không.
- Có hoạt động vận động như diễu hành, nhảy múa ngoài sân không — để chọn giày và độ dài trang phục.
- Trường có cho mang mặt nạ, đạo cụ, kiếm đồ chơi, sơn mặt không; có hạn chế gì về hoá trang đáng sợ.
- Có phần trình diễn hay thi không; nếu có, tiêu chí là gì và có trao giải cá nhân không.
- Lớp có kho đồ dùng chung hay buổi làm đồ cùng nhau trước ngày hội không.
Nhiều câu hỏi phụ huynh ngại hỏi vì sợ làm phiền cô. Thực tế, cô giáo thường biết rõ nhất bé sẽ làm gì trong ngày và chỉ cần vài phút để trả lời. Hỏi sớm vài ngày giúp tránh cảnh tối hôm trước chạy đi mua đồ trong vội vàng.
Chọn đồ để bé mặc được cả buổi ở trường
Mặc chồng lên quần áo thường. Áo choàng, tạp dề, áo gi-lê, mũ, băng đô, đuôi gắn kẹp mặc ngoài đồng phục hay quần áo thường là kiểu thuận nhất: lúc ăn trưa, ngủ trưa, chơi ngoài sân chỉ cần tháo phần ngoài.
Bé tự đi vệ sinh được. Với bé mầm non, đây là tiêu chí số một. Bộ liền thân kéo khoá sau lưng khiến bé phải nhờ cô mỗi lần, và nhiều bé chọn nhịn. Ưu tiên đồ rời trên dưới, quần chun.
Không có chi tiết nhỏ rời ra. Trong lớp mầm non có cả những bé hay cho đồ vào miệng. Hạt cườm, nút trang trí, kim tuyến rời không chỉ là chuyện của con mình mà của cả lớp.
Đạo cụ mềm và ngắn. Đũa thần bằng ống giấy, khiên bằng bìa, kiếm bằng ống mút xốp ngắn. Không mang đạo cụ cứng, nhọn hay giống vũ khí thật, kể cả khi bé năn nỉ.
Ghi tên ở mặt trong. Nhiều bé cùng mặc bộ giống nhau, cởi ra là lẫn. Ghi tên hoặc ký hiệu ở mặt trong cổ áo, trong mũ — không ghi ra ngoài.
Một túi đồ thay. Gửi kèm một bộ quần áo thường đề phòng đồ hoá trang ướt, rách, hoặc bé đổi ý giữa chừng không muốn mặc nữa.
Dặn cô giáo những gì
Cô giáo trông hai ba chục bé trong một ngày nhiều hoạt động, nên thông tin ngắn gọn, viết sẵn sẽ hữu ích hơn dặn miệng ở cổng trường. Một mẩu giấy nhỏ hoặc tin nhắn qua kênh liên lạc của lớp có thể gồm: bé có dị ứng với chất gì, có được sơn mặt không; bộ đồ có phần nào tháo ra được và tháo bằng cách nào; bé có sợ điều gì, ví dụ sợ người đeo mặt nạ, sợ tiếng ồn; và nếu bé không muốn mặc nữa thì có đồ thay trong túi.
Với bé có bệnh mạn tính như hen, viêm da cơ địa hay dị ứng nặng, phụ huynh nên trao đổi trực tiếp với cô và nhân viên y tế của trường trước ngày hội, đặc biệt nếu trường có gian sơn mặt, kim tuyến, bột màu hay xịt tóc màu. Những chất này có thể ổn với đa số trẻ nhưng không hợp với một số bé. Đừng ngại nói rõ là bé không tham gia phần nào, và đề nghị một phần thay thế để bé vẫn được vui cùng bạn.
Nếu bé nhút nhát hay đang trong giai đoạn sợ hoá trang của người khác, báo trước cho cô để cô không vô tình đặt bé ngay hàng đầu khi các bạn đeo mặt nạ, hay để một bạn hoá trang đáng sợ lại quá gần bé.
Gợi ý cho lớp và hội phụ huynh: tổ chức để mọi bé đều vui
Phần này dành cho giáo viên, ban đại diện cha mẹ học sinh hoặc phụ huynh được nhờ hỗ trợ. Mỗi lựa chọn bên trái thường gây ra một hệ quả không mong muốn; cột phải là cách làm thay thế.
| Cách làm hay gặp | Hệ quả dễ xảy ra | Cách làm thay thế |
|---|---|---|
| Thi "trang phục đẹp nhất", trao giải cá nhân | Trẻ bị so sánh, trẻ không có đồ đắt cảm thấy thua | Mỗi bé được giới thiệu nhân vật của mình trước lớp, cả lớp cùng vỗ tay; quà nhỏ như nhau cho mọi bé |
| Yêu cầu phải có bộ đồ theo chủ đề | Gia đình khó khăn hoặc bận rộn bị áp lực, mua đồ dùng một lần | Cho phép phụ kiện đơn giản; lớp làm mũ, mặt nạ giấy cùng nhau trước ngày hội |
| Không chuẩn bị gì cho bé không muốn hoá trang | Bé bị bạn trêu, bị ép mặc | Cho bé chọn vai trò khác: người chụp ảnh tưởng tượng, người dẫn diễu hành, đeo một huy hiệu nhỏ |
| Cho phép mọi kiểu hoá trang | Trẻ nhỏ hoảng sợ vì hoá trang máu me; bạn bị chế giễu | Đặt sẵn giới hạn: không hoá trang đáng sợ với lớp nhỏ, không đạo cụ giống vũ khí, không chế giễu người khác |
| Đăng ảnh cả lớp rõ mặt lên trang công khai | Ảnh trẻ bị lan truyền ngoài ý muốn của gia đình | Hỏi ý kiến phụ huynh trước; ưu tiên ảnh từ phía sau, từ xa; chia sẻ trong nhóm kín của lớp |
Một "kho đồ hoá trang" chung của lớp — áo choàng vải, mũ, băng đô, khăn — do phụ huynh góp đồ cũ là cách đơn giản để không bé nào phải ngồi ngoài vì không có đồ. Kho này dùng lại được nhiều năm và cho cả các tiết đóng vai thường ngày, và nhờ đó không gia đình nào phải mua thêm đồ chỉ để dùng một lần.
Sau ngày hội: trò chuyện với con thay vì hỏi "con có đẹp nhất không"
Khi đón con về, câu hỏi của người lớn định hướng cách bé nhớ về ngày hội. "Hôm nay con có được khen đẹp không", "bạn nào đẹp nhất lớp" vô tình biến ngày vui thành cuộc so sánh. Những câu như "hôm nay nhân vật của con làm gì", "con thích bộ đồ của bạn nào, vì sao", "có lúc nào con thấy sợ hay khó chịu không" mở ra nhiều chuyện hơn và cho người lớn biết bé thật sự trải qua điều gì.
Nếu bé kể bị bạn trêu vì bộ đồ, hãy nghe hết trước khi phản ứng. Có thể cùng bé nghĩ câu trả lời cho lần sau, và báo nhẹ nhàng với cô giáo nếu chuyện trêu chọc lặp lại. Nếu bé kể mình đã sợ một bạn hoá trang, công nhận cảm giác ấy là bình thường thay vì bảo bé "có gì đâu mà sợ".
Cuối cùng, đồ hoá trang sau ngày hội có thể vào hộp đồ chơi đóng vai ở nhà. Nhiều bé chơi với chiếc áo choàng ấy lâu hơn nhiều so với một ngày ở trường, và đó mới là phần giá trị nhất của món đồ.
Gợi ý gọn cho ngày hội đọc sách và ngày hội nghề nghiệp
Ngày hội đọc sách: một món đồ, một câu chuyện. Bé chọn một nhân vật trong cuốn sách bé thích, rồi tìm một hai chi tiết khiến người khác nhận ra: chiếc mũ, cái túi, con thú bông đi kèm. Quan trọng hơn bộ đồ là bé kể được một câu về nhân vật: nhân vật ấy làm gì, vì sao bé thích. Phụ huynh có thể cùng bé đọc lại cuốn sách vào tối hôm trước.
Ngày hội nghề nghiệp: đồ nghề hơn đồng phục. Một chiếc tạp dề và cái muôi cho đầu bếp, chiếc ống nghe đồ chơi cho bác sĩ, mũ bảo hộ đồ chơi cho kỹ sư xây dựng, giỏ và bình tưới cho người làm vườn. Đồ nghề giúp bé nói về việc người làm nghề ấy làm hằng ngày, hợp tinh thần ngày hội hơn là một bộ đồng phục đắt tiền.
Tránh hoá trang dựa trên nét ngoại hình của một nhóm người. Khi chủ đề là "các nước trên thế giới" hay "các dân tộc Việt Nam", nên dùng trang phục truyền thống một cách trân trọng, có kèm câu giới thiệu về văn hoá đó, và không tô màu da, không làm tóc giả, giọng nói nhại để "giống".
Bé chưa đọc được. Với bé mầm non, cô giáo hoặc phụ huynh đọc truyện cho bé trước ngày hội. Nhân vật con vật trong truyện tranh là lựa chọn dễ làm, dễ nhận ra.
Câu hỏi thường gặp
Con không có đồ hoá trang theo chủ đề thì có sao không?
Phần lớn trường chấp nhận phụ kiện đơn giản như mũ, băng đô, áo choàng làm từ khăn. Có thể hỏi cô xem lớp có kho đồ dùng chung hay buổi làm đồ cùng nhau không. Bé được tham gia với một món đồ nhỏ vẫn vui hơn bé ở nhà vì sợ thiếu đồ.
Có nên để bé tự chọn nhân vật?
Nên, trong giới hạn an toàn và quy định của trường. Bé được chọn sẽ hào hứng hơn và tự tin kể về nhân vật của mình. Người lớn giữ quyền quyết định cách làm: đồ gọn, không đạo cụ cứng, không hoá trang quá đáng sợ với lớp nhỏ.
Trường tổ chức thi trang phục có trao giải thì phụ huynh nên làm gì?
Có thể góp ý nhẹ nhàng qua ban đại diện cha mẹ học sinh để trường cân nhắc cách công nhận mọi bé như nhau. Với con mình, nhấn mạnh niềm vui được hoá trang thay vì kết quả, và không so sánh con với bạn.
Bé muốn hoá trang thành chú công an hay chú bộ đội thì sao?
Mong muốn ấy rất dễ thương. Có thể gợi nghề bằng đồ chơi, mũ đồ chơi, màu sắc chung, thay vì mua bộ đồ mô phỏng quân phục, cảnh phục có phù hiệu, cấp hiệu, vì pháp luật hạn chế việc dùng trái phép trang phục và phù hiệu của các lực lượng này.
Có cần báo cô giáo nếu bé bị hen hoặc dị ứng?
Rất cần, nhất là khi ngày hội có sơn mặt, kim tuyến, bột màu, xịt tóc màu hay đồ hoá trang lông. Nói rõ bé không được dùng thứ gì và làm gì khi bé có triệu chứng; với bệnh nặng, trao đổi cả với nhân viên y tế của trường.
Bé đổi ý không muốn mặc đồ hoá trang vào sáng hôm đó thì sao?
Không nên ép. Cho bé mang theo bộ đồ hoặc một món phụ kiện nhỏ, nhiều bé tới lớp thấy bạn mặc sẽ tự muốn mặc. Nếu không, bé vẫn có thể tham gia ngày hội bằng đồ thường.