Ngoài phim trường, người hoá trang còn làm cho công viên chủ đề và nhà ma, sự kiện (lễ hội, hội chợ, tiệc doanh nghiệp), và quảng cáo. Ba môi trường này khác điện ảnh ở những điểm cốt lõi: công viên và sự kiện cần làm nhanh, làm hàng loạt, bền dưới mồ hôi và va chạm với khách; quảng cáo cần hình ảnh hoàn hảo trong vài giây dưới ống kính soi rất gần. Không có bài toán liên tục qua nhiều tuần như phim, nhưng có những bài toán khác.
Bài này mô tả từng môi trường ở góc nghề: công việc trông thế nào, quy trình nào giúp làm đều tay, vệ sinh và an toàn khi hoá trang cho nhiều người hay cho khách vãng lai, và những câu nên hỏi trước khi nhận việc. Việc thuê nhân vật hoá trang đón khách cho sự kiện được viết riêng ở các site về biểu diễn; hoá trang tự làm cho tiệc và lễ hội có ở chuyên mục Hoá trang lễ hội và tiệc chủ đề.
Công viên chủ đề và nhà ma: hoá trang theo dây chuyền
Một mùa sự kiện kinh dị ở công viên hoặc một khu nhà ma có thể cần hoá trang cho hàng chục diễn viên mỗi tối, cùng lúc, trong khoảng thời gian ngắn trước giờ mở cửa. Không ai có thời gian làm mỗi người một kiểu ngẫu hứng. Bộ phận hoá trang làm việc như một dây chuyền: mỗi nhân vật có bản thiết kế chuẩn gồm ảnh mặt trước, mặt bên, danh sách sản phẩm, màu, thứ tự các bước và thời gian dự kiến.
Người phụ trách thiết kế hoá trang làm mẫu, chụp ảnh, rồi huấn luyện đội hoá trang làm lại đúng như mẫu. Thường mỗi người trong đội phụ trách vài nhân vật quen tay. Miếng đắp làm sẵn, mặt nạ một phần, màu gốc nước phủ nhanh là lựa chọn phổ biến vì chúng rút ngắn thời gian và cho kết quả đều.
Thách thức lớn là độ bền: diễn viên nhà ma chạy, cúi, la hét, đổ mồ hôi nhiều giờ trong không gian kín, ánh sáng tối. Sản phẩm phải chịu được mồ hôi, keo phải giữ được mép, máu giả không được chảy vào mắt hay dây ra trang phục của khách. Cuối đêm, diễn viên cần thời gian và đồ tẩy trang đầy đủ, nếu không da sẽ hỏng sau vài tuần mùa sự kiện.
Một chi tiết an toàn riêng của nhà ma: diễn viên thường di chuyển trong bóng tối, nên hoá trang và mặt nạ không được che tầm nhìn quá mức, kính áp tròng màu nếu dùng phải được khám mắt trước và có thời gian đeo giới hạn, và đường thoát trong khu vực diễn phải luôn được diễn viên nắm rõ.
Ánh sáng nhà ma thường tối và có màu, nên hoá trang được thiết kế với độ tương phản cao hơn phim, kiểm tra dưới đúng loại đèn của khu vực diễn viên đứng.
Sự kiện: vẽ mặt và hoá trang cho khách vãng lai
Ở lễ hội, hội chợ, tiệc doanh nghiệp, khu vui chơi, người hoá trang thường làm trực tiếp cho khách: vẽ mặt cho trẻ em, vẽ hình nhỏ trên má, hoá trang nhanh theo chủ đề tiệc, đôi khi hoá trang hiệu ứng nhẹ cho đêm Halloween. Khác với diễn viên, khách vãng lai không được thử dị ứng trước, có thể có làn da nhạy cảm, có thể là trẻ nhỏ không ngồi yên.
Vì vậy nguyên tắc làm việc thay đổi: chỉ dùng màu dành cho da có nhãn thành phần rõ ràng, tránh vùng quanh mắt với trẻ nhỏ, không vẽ lên da đang trầy xước, mẩn đỏ, hỏi trước phụ huynh về dị ứng đã biết. Mỗi khách một mút sạch, cọ được rửa giữa các lượt, nước rửa cọ thay thường xuyên. Thiết kế nên đơn giản, làm trong vài phút để hàng chờ không quá dài.
Người hoá trang sự kiện còn là người giao tiếp với công chúng: trò chuyện để trẻ yên tâm, từ chối lịch sự khi khách yêu cầu những hình ảnh không phù hợp (chế giễu dân tộc, người khuyết tật, bôi đổi màu da, hình phản cảm), và biết dừng khi trẻ sợ. Bài về chuyện bé sợ người hoá trang trên chuyên mục hoá trang cho trẻ em có nhiều gợi ý cho phần này.
Quảng cáo: hoàn hảo trong vài giây
Quảng cáo có thời gian quay ngắn, thường chỉ một hai ngày, nhưng mỗi khung hình được soi kỹ và có thể được xem rất nhiều lần. Người hoá trang quảng cáo làm việc với người mẫu, diễn viên, đôi khi chỉ là một bàn tay cầm sản phẩm trong cận cảnh. Da phải sạch, đều màu dưới ánh sáng mạnh; móng tay, lông tay, nếp da ở cận cảnh bàn tay đều là phần việc.
Khác phim, quảng cáo có nhiều người cùng quyết định: đạo diễn, khách hàng, công ty quảng cáo. Hình ảnh nhân vật thường đã được chốt trong bản đề xuất từ trước, và người hoá trang phải làm đúng như vậy trong khi vẫn kịp điều chỉnh khi khách hàng đổi ý ngay tại trường quay. Kiên nhẫn và khả năng làm lại nhanh là kỹ năng chính.
Quảng cáo cũng là nơi hoá trang hiệu ứng xuất hiện ở dạng nhẹ và chính xác: giọt mồ hôi giả trên trán vận động viên, giọt nước trên da, làn da trông tươi tắn sau khi tập. Một số hiệu ứng được làm sẵn bằng sản phẩm dành cho da, một số được kỹ xảo bổ sung sau. Chất lượng hình cao khiến mọi lỗi nhỏ đều lộ, nên khâu xem trên màn hình kiểm luôn đi kèm. Người hoá trang quảng cáo cũng cần biết phần nào sẽ được chỉnh sửa ảnh sau, để không mất thời gian vào chi tiết hậu kỳ sẽ xử lý, và tập trung vào những thứ chỉnh sửa khó làm cho đẹp như vân da, ánh da, độ ẩm.
So sánh nhanh ba môi trường với phim trường
Bảng sau gom các khác biệt chính. Đây là xu hướng chung, mỗi dự án cụ thể có thể khác.
| Yếu tố | Phim trường | Công viên, nhà ma | Sự kiện | Quảng cáo |
|---|---|---|---|---|
| Số người được hoá trang | Ít đến vừa | Nhiều, lặp mỗi tối | Nhiều khách, mỗi người vài phút | Ít |
| Thời gian mỗi người | Từ vài phút tới nhiều giờ | Ngắn, theo chuẩn | Rất ngắn | Đủ để hoàn hảo |
| Thử dị ứng trước | Có | Có với diễn viên | Thường không, dựa vào hỏi và vật liệu an toàn | Có |
| Bài toán chính | Liên tục cảnh quay | Độ bền, tốc độ, đồng đều | Vệ sinh, an toàn, giao tiếp | Chi tiết dưới cận cảnh |
| Hình thức làm việc phổ biến | Theo dự án | Theo mùa | Theo buổi | Theo dự án ngắn |
Nhiều người làm tự do kết hợp cả bốn môi trường. Mỗi nơi rèn một kỹ năng khác nhau, và hồ sơ năng lực có cả bốn thường cho thấy một người làm được việc trong nhiều điều kiện.
Những câu nên hỏi trước khi nhận một việc hoá trang
Phần lớn rắc rối khi làm sự kiện hay quảng cáo đến từ việc không hỏi đủ từ đầu. Danh sách sau giúp lập một bản thoả thuận rõ ràng:
- Hoá trang cho ai, bao nhiêu người, độ tuổi (có trẻ em không), làm trong bao lâu, mấy giờ phải xong.
- Thiết kế đã chốt chưa, ai duyệt, có ảnh mẫu không, có được thử trước không.
- Chỗ làm việc: có bàn, ghế, gương, ánh sáng đủ, ổ điện, nước sạch, chỗ rửa dụng cụ, chỗ thông thoáng nếu dùng keo, chất tẩy.
- Điều kiện môi trường: ngoài trời hay trong nhà, nóng hay lạnh, có mưa, có ánh đèn màu.
- Ai chịu trách nhiệm vật tư; có yêu cầu riêng về dị ứng, về những hình ảnh người được hoá trang không muốn mang trên mặt không.
- Quyền dùng ảnh: người hoá trang có được đưa ảnh vào hồ sơ năng lực không, cần xin phép ai.
Ghi lại các thoả thuận bằng văn bản ngắn, kể cả khi làm cho người quen. Khi có tranh luận về thời gian, số người hay quyền dùng ảnh, văn bản đó giúp hai bên giải quyết nhẹ nhàng.
Kỹ năng và hồ sơ cho người muốn làm mảng này
Người làm tốt ở công viên chủ đề và sự kiện thường có ba kỹ năng nổi bật. Thứ nhất là tốc độ có kiểm soát: làm được một thiết kế trong thời gian cố định mà kết quả vẫn đều. Cách luyện là tự bấm giờ khi làm lại cùng một mẫu nhiều lần, ghi lại bước nào tốn thời gian nhất và tìm cách rút gọn. Thứ hai là khả năng đơn giản hoá: biến một ý tưởng phức tạp thành phiên bản làm nhanh mà vẫn nhận ra nhân vật. Thứ ba là giao tiếp với khách, với trẻ em, với ban tổ chức.
Với quảng cáo, kỹ năng nổi bật là da sạch hoàn hảo dưới ánh sáng mạnh, xử lý cận cảnh bàn tay, và làm việc bình tĩnh khi có nhiều người cùng góp ý. Người hoá trang quảng cáo giỏi thường có nền vững về trang điểm làm đẹp, rồi thêm hiệu ứng nhẹ.
Hồ sơ năng lực cho mảng này nên phản ánh đúng kỹ năng đó: ảnh một nhân vật được làm lặp lại trên nhiều người khác nhau để chứng minh độ đều, ảnh trước và sau, ghi thời gian thực hiện; với vẽ mặt sự kiện, một bảng mẫu thiết kế nhanh kèm ảnh thực tế (đã xin phép, không nhận diện được trẻ em). Bài học nghề và xây hồ sơ năng lực trên cùng chuyên mục nói kỹ hơn cách sắp xếp hồ sơ.
Làm theo mùa và theo buổi cũng có nghĩa là lịch việc không đều; nhiều người kết hợp với dạy, với làm phim, với các việc hoá trang khác để có lịch làm việc ổn định hơn.
Vệ sinh khi hoá trang cho nhiều người
Một người, một mút. Mút, bông dùng một lần hoặc giặt sạch sau mỗi người. Mút đã chạm da người này không chạm vào hộp màu chung.
Không chấm thẳng vào hộp. Lấy màu, kem ra bảng pha bằng que sạch; với màu dạng thỏi, cạo bề mặt hoặc dùng loại có thể vệ sinh.
Cọ được làm sạch giữa các lượt. Nước rửa thay thường xuyên, cọ được làm sạch kỹ cuối ngày theo hướng dẫn cho loại màu đã dùng.
Không làm trên da có vấn đề. Da trầy xước, mụn viêm, phát ban, vùng mắt đang đỏ là nơi không hoá trang. Từ chối lịch sự và giải thích ngắn gọn.
Rửa tay và dọn bàn. Rửa tay hoặc sát khuẩn tay giữa các người, giữ bàn làm việc gọn, đồ đã dùng tách riêng đồ sạch. Bàn bừa bộn là nơi mút bẩn lẫn vào mút sạch.
Ghi nhanh sự cố. Khi một người bị đỏ rát sau khi hoá trang, ghi lại sản phẩm đã dùng và báo ban tổ chức. Ở sự kiện đông người, một cuốn sổ nhỏ ghi sản phẩm theo khung giờ giúp truy lại nguyên nhân nếu có phản ứng.
Câu hỏi thường gặp
Hoá trang nhà ma có cần kỹ năng hiệu ứng như làm phim không?
Cần nền tảng hiệu ứng, nhưng trọng tâm khác: tốc độ, độ đồng đều và độ bền quan trọng hơn chi tiết tinh vi. Thiết kế được đơn giản hoá để làm nhanh mà vẫn ấn tượng dưới ánh sáng tối. Người phụ trách thiết kế cần biết đơn giản hoá mà không làm mất nhân vật.
Vẽ mặt cho trẻ em ở sự kiện cần lưu ý gì nhất?
Dùng màu dành cho da có nhãn rõ ràng, hỏi phụ huynh về dị ứng, tránh vùng sát mắt, không vẽ lên da trầy xước, mỗi bé một mút sạch. Làm thiết kế đơn giản để bé không phải ngồi lâu, và dừng ngay nếu bé sợ hoặc khó chịu.
Có nên nhận hoá trang cho đông người một mình không?
Chỉ khi thời gian và thiết kế cho phép. Tính trước số phút cho mỗi người nhân với số người, cộng thời gian chuẩn bị và dọn dẹp. Nếu không đủ, đề nghị đơn giản hoá thiết kế, tăng thời gian hoặc thêm người hỗ trợ thay vì làm vội làm ẩu.
Ảnh hoá trang cho khách ở sự kiện có được đưa vào hồ sơ năng lực không?
Chỉ khi có sự đồng ý của người được chụp, với trẻ em là của phụ huynh, và của bên tổ chức nếu thoả thuận yêu cầu. Cách an toàn là chụp chi tiết không nhận diện được khuôn mặt, hoặc dùng ảnh làm mẫu trên người quen đã đồng ý.
Làm hoá trang quảng cáo có khó hơn làm phim không?
Khó theo cách khác. Thời gian ngắn và nhiều người cùng duyệt nên áp lực nằm ở việc làm đúng ngay và làm lại nhanh khi có thay đổi. Phim đòi hỏi sức bền và hệ thống ghi chép cho nhiều tuần; quảng cáo đòi hỏi độ hoàn hảo trong từng khung hình.