Người lớn hoá trang Trung thu đẹp nhất khi chọn nhân vật trong chính câu chuyện của đêm rằm tháng Tám: Chú Cuội ngồi gốc cây đa, chị Hằng trên cung trăng, Thỏ ngọc, ông Địa bụng to cầm quạt đi cùng đoàn lân, hoặc đơn giản là đeo một chiếc mặt nạ giấy bồi kiểu xưa. Những nhân vật này ai cũng nhận ra, hợp không khí gia đình và không cần trang điểm đậm.
Dịp hoá trang Trung thu của người lớn thường là để chơi cùng trẻ: dẫn đoàn rước đèn ở khu phố, đóng vai trong buổi phá cỗ, chụp ảnh gia đình, hay tham gia chương trình ở công ty, trường học. Vì khán giả chính là trẻ nhỏ, mục tiêu là gần gũi, vui và an toàn chứ không phải ấn tượng mạnh. Bài này gợi ý cách dựng từng nhân vật, cách dùng mặt nạ giấy bồi, và những điều cần giữ khi đi giữa đám đông có đèn lồng.
Vì sao Trung thu cần nhân vật khác Halloween
Trung thu ở Việt Nam từ lâu đã được coi là Tết của thiếu nhi: trẻ rước đèn, phá cỗ, xem múa lân, đeo mặt nạ. Người lớn đứng ở vị trí người tổ chức và người kể chuyện. Khi người lớn hoá trang, họ bước vào câu chuyện để kể nó sinh động hơn, chứ không phải để trở thành trung tâm của buổi tối.
Vì vậy những bộ đồ hợp Halloween như ma cà rồng, xác sống, máu me gần như luôn lạc điệu trong đêm Trung thu, và có thể làm trẻ nhỏ sợ thật. Bảng màu của dịp này là màu đèn lồng, màu trăng, màu đất và lá: đỏ, vàng, cam, xanh lá, trắng ngà. Chất liệu gợi nhớ là giấy, tre, vải thô, lụa. Chỉ cần đi theo bảng màu và chất liệu đó, bộ đồ đơn giản cũng trông "đúng Trung thu".
Một điểm khác nữa là Trung thu thường diễn ra ngoài trời, trong ngõ, sân chung cư, sân trường, với nhiều ngọn nến và đèn. Trang phục của người lớn phải tính đến chuyện đi bộ lâu, cúi xuống nói chuyện với trẻ, cầm đèn và đứng gần lửa. Thời tiết tháng Tám âm lịch, tức khoảng tháng Chín hoặc đầu tháng Mười dương lịch, ở miền Bắc đã dịu nhưng ở miền Nam và miền Trung vẫn có thể oi và mưa bất chợt. Vì vậy nên chọn vải mỏng, thấm mồ hôi, và có sẵn áo mưa mỏng che được cả trang phục lẫn đèn giấy.
Gợi ý dựng từng nhân vật quen thuộc
Chú Cuội. Áo cánh nâu hoặc áo bà ba, quần vải, khăn quấn đầu, một chiếc rìu bằng bìa cứng sơn màu gỗ nhạt hoặc một cành cây giả. Trong truyện dân gian, Cuội bay lên cung trăng cùng cây đa thần, nên một chiếc túi vải đựng lá đa giả hay một nhánh lá kẹp bên hông là chi tiết dễ nhận ra. Rìu nên làm bằng bìa, không lưỡi nhọn, màu tươi để không ai nhầm với dụng cụ thật.
Chị Hằng. Váy hoặc áo dài màu trắng ngà, vàng nhạt, xanh trăng, khăn voan mỏng khoác vai, tóc búi cài hoa giấy. Tránh voan quá dài kéo lê và những dải vải rủ gần đèn nến. Một chiếc quạt giấy hay một vầng trăng làm từ bìa dán giấy vàng cầm tay giúp ảnh chụp có điểm nhấn.
Thỏ ngọc. Áo trắng hoặc kem, băng đô tai thỏ, một chiếc chày giã thuốc làm bằng ống giấy. Đây là lựa chọn dễ thương nhất cho người lớn chơi cùng trẻ nhỏ và cũng hợp hoá trang cặp với chị Hằng.
Ông Địa. Nhân vật vui nhộn đi cùng đoàn múa lân: áo vàng hoặc nâu, bụng độn gối, mặt nạ cười tươi, quạt nan trong tay. Ông Địa trong múa lân là vai gây cười, dẫn đường cho lân, nên người đóng cần sẵn sàng tương tác với trẻ: vẫy quạt, xoa bụng, làm động tác chậm rãi. Bụng độn nên dùng gối mỏng, buộc bằng dây vải rộng để không nóng và không tuột.
Người bán đồ chơi Trung thu xưa. Một ý tưởng ít ai nghĩ đến: áo nâu, nón lá, quang gánh nhỏ treo đèn ông sao, mặt nạ giấy, tò he giả. Bộ này gợi nhớ ký ức Trung thu của nhiều thế hệ và rất hợp góc chụp ảnh gia đình.
Mặt nạ giấy bồi: đeo, làm và giữ cho bền
Mặt nạ giấy bồi là món đồ chơi Trung thu truyền thống của người Việt: giấy được bồi nhiều lớp lên khuôn, phơi khô rồi vẽ màu. Những gương mặt quen thuộc là ông Địa, Tôn Ngộ Không, mặt hề, các con vật như hổ, trâu, lợn, gà. Ngày nay mặt nạ nhựa in sẵn phổ biến hơn, nhưng mặt nạ giấy bồi vẫn được nhiều gia đình tìm mua vì nét vẽ tay và cảm giác hoài niệm.
Với người lớn, mặt nạ giấy bồi có ưu điểm nhẹ, thoáng hơn mặt nạ nhựa kín. Tuy vậy nó dễ móp và sợ nước: nên cất trong hộp cứng, tránh để ướt mưa, và thay dây chun cũ bằng dây vải mềm buộc sau đầu cho chắc. Lỗ mắt của nhiều mặt nạ làm cho trẻ em khá nhỏ, người lớn đeo sẽ bị hẹp tầm nhìn; bạn có thể khoét rộng nhẹ bằng dao trổ, làm trên bàn, lưỡi dao hướng ra xa tay.
Muốn tự làm cùng con, cách đơn giản là bồi giấy báo cũ và hồ bột lên một quả bóng bay hoặc một chiếc bát úp, phơi khô hai ba ngày, cắt thành nửa mặt nạ, quét một lớp màu trắng làm nền rồi vẽ. Phần văn hoá và lịch sử của mặt nạ Trung thu được Cải Trang bàn kỹ ở chuyên mục mặt nạ và văn hoá hoá trang; ở đây quan trọng là: mặt nạ người lớn đeo khi dẫn đoàn trẻ con phải cho phép bạn nhìn thấy đường đi dưới chân.
Gợi ý theo dịp: phá cỗ ở nhà, rước đèn khu phố, chương trình ở cơ quan
Cùng là Trung thu nhưng mỗi dịp cần một cách hoá trang khác:
- Phá cỗ ở nhà, chụp ảnh gia đình: có thể đầu tư hơn về trang phục vì đứng yên nhiều, ánh sáng dễ kiểm soát; chọn bảng màu chung cho cả nhà để ảnh hài hoà.
- Rước đèn trong khu phố, sân chung cư: bộ gọn, giày đế bằng, không voan dài; người lớn đi đầu và cuối đoàn nên mặc màu sáng hoặc có chi tiết phản quang nhỏ.
- Chương trình ở cơ quan, trường học: một hai người đóng nhân vật chính (chị Hằng, Chú Cuội, ông Địa), còn lại đeo phụ kiện nhẹ như băng đô tai thỏ, mũ giấy; tránh để cả phòng phải hoá trang.
- Hoạt động thiện nguyện cho trẻ em: chọn nhân vật dễ thương, dễ tiếp cận; chuẩn bị trước lời thoại ngắn, kể chuyện chị Hằng – Chú Cuội trong vài phút.
- Đi phố đông dịp rằm: chỉ nên đeo mặt nạ khi đã đến nơi đứng yên, tháo ra khi đi lại giữa dòng xe và người.
Điểm chung là người lớn hoá trang Trung thu luôn phải giữ được hai tay tương đối rảnh để dắt trẻ, cầm đèn và xử lý tình huống.
An toàn lửa và đám đông trong đêm rước đèn
Đèn lồng giấy dùng nến, đèn ông sao, que hương đốt trong mâm cỗ đều là nguồn lửa gần trang phục. Những điều cần giữ:
- Tránh vải voan, ren, lông vũ tổng hợp ở tay áo và gấu váy; đây là những chỗ dễ chạm vào đèn nhất.
- Không dùng tóc giả ni lông dài xõa khi cầm đèn nến; búi gọn hoặc chọn mũ, khăn.
- Người lớn trong đoàn nên ưu tiên đèn pin hoặc đèn điện cho trẻ nhỏ, và mang theo một chai nước khi có nến.
- Biết vị trí lối thoát, điểm tập trung nếu lạc nhau; dặn trẻ đứng yên ở một mốc dễ thấy khi lạc.
- Mặt nạ phải để lộ mũi và miệng, không bó chặt; tháo ra khi thấy khó thở hoặc nóng.
- Không mang đạo cụ cứng, nhọn vào đám đông trẻ em, kể cả rìu Chú Cuội: làm bằng bìa, xốp mềm.
Nếu áo hoặc tóc bén lửa, nguyên tắc chung được dạy trong các khoá an toàn là dừng lại, nằm xuống, lăn để dập lửa, đồng thời người bên cạnh dùng áo khoác dày trùm lên; sau đó đưa người bị bỏng đi khám.
Trang điểm nhẹ và phụ kiện tự làm cho nhân vật Trung thu
Nhân vật Trung thu hầu như không cần trang điểm hiệu ứng. Với chị Hằng, một lớp nền mỏng, má hồng nhẹ, môi đỏ trầm và một chấm hoa nhỏ vẽ giữa trán bằng chì kẻ mắt là đủ gợi nét cổ điển. Với Chú Cuội, có thể vẽ thêm râu mép bằng chì nâu, hai má hồng tròn kiểu tranh dân gian. Thỏ ngọc chỉ cần chóp mũi hồng và vài nét ria mảnh. Tất cả dùng mỹ phẩm bạn vẫn dùng hằng ngày hoặc màu vẽ mặt dành cho da, thử trước ở cổ tay nếu là sản phẩm mới.
Phụ kiện tự làm là phần vui nhất, và là dịp để người lớn làm cùng trẻ. Vầng trăng cầm tay cắt từ bìa cứng, dán giấy vàng óng; vương miện chị Hằng làm từ giấy kim tuyến và dây kẽm bọc nhựa; tai thỏ khâu từ vải nỉ trắng gắn lên băng đô cũ; quạt nan của ông Địa có thể là quạt giấy bình thường dán thêm viền đỏ. Cành đa của Chú Cuội làm từ dây thép mềm quấn giấy nâu, lá cắt từ giấy màu xanh. Những món này nhẹ, không nhọn, hỏng thì làm lại trong mười phút.
Khi làm phụ kiện cùng trẻ, người lớn giữ phần dùng dao trổ, súng bắn keo nóng, còn trẻ phụ trách tô màu, dán, xếp lá. Bộ đồ "cả nhà cùng làm" thường được trẻ nhớ lâu hơn bộ mua sẵn, và có thể cất đi để mùa Trung thu năm sau dùng tiếp.
Giữ đúng tinh thần văn hoá khi hoá trang
Trung thu gắn với những câu chuyện dân gian và hình ảnh mà nhiều thế hệ cùng chia sẻ. Hoá trang thành Chú Cuội hay chị Hằng là cách kể lại chuyện xưa cho trẻ, nên người lớn có thể dành vài phút chuẩn bị: kể truyện Cuội và cây đa thế nào, vì sao có thỏ trên cung trăng, đèn ông sao năm cánh tượng trưng cho điều gì trong trí tưởng tượng của trẻ. Câu chuyện làm bộ đồ có hồn hơn bất kỳ phụ kiện nào.
Cũng nên tránh biến các nhân vật thành trò chế giễu: một chị Hằng bị "hề hoá" thô kệch, một ông Địa có lời thoại thô tục sẽ làm phụ huynh khó chịu. Nhân vật dân gian có thể được làm mới, hài hước, nhưng vẫn giữ sự trìu mến vốn có.
Nếu bạn ở xa quê, hoá trang Trung thu cũng là cách giới thiệu văn hoá Việt cho bạn bè nước ngoài. Khi đó, một chiếc mặt nạ giấy bồi, một đèn ông sao tự làm và vài câu kể về Chú Cuội đủ làm nên buổi tối đáng nhớ.
Câu hỏi thường gặp
Người lớn có nên hoá trang khi đi chơi Trung thu cùng con không?
Có, nếu bạn thích và bộ đồ không cản trở việc trông con. Một băng đô tai thỏ, một chiếc áo màu đèn lồng hay một mặt nạ giấy đeo lệch lên trán đã đủ để con thấy bố mẹ đang chơi cùng. Đừng chọn đồ khiến bạn phải lo giữ đồ hơn là lo cho con.
Hoá trang chị Hằng có cần tóc giả không?
Không bắt buộc. Tóc thật búi cao cài hoa giấy hoặc trâm nhựa là đủ. Nếu muốn dùng tóc giả dài, hãy búi gọn và tránh xa đèn nến, vì sợi tóc giả tổng hợp bắt lửa và co lại rất nhanh khi gặp nhiệt.
Mua mặt nạ giấy bồi ở đâu và chọn thế nào?
Mặt nạ giấy bồi thường được bán dịp Trung thu ở các phố đồ chơi truyền thống và chợ ở nhiều thành phố. Nên chọn chiếc có lớp giấy dày đều, màu không lem tay, lỗ mắt rộng vừa đủ và dây buộc chắc. Với người lớn, có thể cần khoét rộng lỗ mắt một chút.
Có nên đóng ông Địa trong chương trình Trung thu ở cơ quan không?
Ông Địa là vai vui nhộn rất được trẻ thích, hợp chương trình cơ quan nếu có đoàn lân hoặc tiết mục kể chuyện. Người đóng cần chịu nóng vì mặt nạ và bụng độn, nên chia vai luân phiên, nghỉ uống nước và không đứng lâu dưới đèn sân khấu.
Hoá trang Trung thu có nên dùng đồ có gắn đèn LED không?
Đèn LED chạy pin là lựa chọn an toàn hơn nến, rất hợp với vương miện chị Hằng hay đèn ông sao cầm tay. Chỉ cần kiểm tra hộp pin đóng kín, dây không quấn quanh cổ và trẻ nhỏ không tự tháo được pin cúc áo.
Có thể hoá trang nhân vật hoạt hình nước ngoài dịp Trung thu không?
Được, Trung thu ngày nay rất cởi mở và trẻ em thích nhân vật hoạt hình. Tuy vậy, chọn nhân vật dân gian Việt giúp trẻ hiểu thêm câu chuyện của ngày Tết này. Nhiều gia đình kết hợp: con mặc nhân vật yêu thích, bố mẹ hoá trang Chú Cuội và chị Hằng.