Sơn mặt cho trẻ em an toàn khi hội đủ bốn điều: dùng sản phẩm được làm riêng để dùng trên da, thử trên một vùng da nhỏ trước, tránh vùng sát mắt, môi và da đang tổn thương, và tẩy sạch nhẹ nhàng ngay trong ngày. Màu nước, màu vẽ giấy, màu acrylic, bút lông dạ hay bút dạ quang không được làm để bôi lên da, dù trên bao bì ghi "an toàn cho trẻ" — câu đó thường chỉ có nghĩa là an toàn khi trẻ dùng để vẽ trên giấy.
Phần lớn trẻ sơn mặt không gặp chuyện gì. Nhưng da trẻ mỏng, một số bé có cơ địa dị ứng, chàm hoặc da rất nhạy cảm, và vùng quanh mắt là nơi phản ứng dễ thấy nhất. Bài này đi qua cách đọc bao bì, cách thử, những vùng không nên vẽ, cách vẽ gọn cho trẻ nhỏ và cách tẩy để không làm rát da. Bài không thay lời khuyên y tế: bé từng dị ứng mỹ phẩm, bị chàm hay hen thì hỏi bác sĩ trước khi sơn mặt.
Màu nào được dùng trên da, màu nào không
Màu dành cho da. Đây là loại được sản xuất như một mỹ phẩm, bao bì ghi rõ dùng để vẽ mặt, vẽ người hoặc trang điểm hoá trang, có danh sách thành phần, hướng dẫn sử dụng và hạn dùng. Ở Việt Nam, mỹ phẩm lưu hành hợp pháp cần được công bố theo quy định; khi mua nên chọn nơi bán rõ nguồn gốc và đọc nhãn phụ tiếng Việt.
Màu vẽ giấy, màu acrylic, màu nước học sinh. Những màu này được làm cho giấy, vải, gỗ. Chúng có thể khô cứng, nứt và kéo da, khó tẩy, và chứa thành phần không được đánh giá để bôi lên da trong nhiều giờ. Không dùng để vẽ mặt.
Bút dạ, bút lông kim, bút dạ quang. Mực của chúng thấm vào lớp da ngoài, phải chà mạnh mới hết, dễ gây kích ứng. Không dùng trên da trẻ, kể cả vẽ một nét nhỏ.
Kim tuyến. Chỉ dùng kim tuyến ghi rõ là loại mỹ phẩm, hạt mịn, bo tròn. Kim tuyến thủ công cắt từ màng nhựa có cạnh sắc, rơi vào mắt có thể gây xước. Tránh rắc kim tuyến gần mắt với mọi loại.
Hình xăm dán và "henna đen". Hình dán tạm thời làm cho trẻ thường ổn nếu da không phản ứng. Riêng loại vẽ "henna đen" màu đen đậm, ăn nhanh, đã được nhiều cơ quan y tế cảnh báo vì có thể chứa chất gây dị ứng mạnh, để lại sẹo. Không nên dùng cho trẻ.
Thử dị ứng trước khi vẽ: cách làm đơn giản ở nhà
Thử trước giúp tránh tình huống bé nổi mẩn đỏ cả mặt giữa ngày hội. Nên làm trước ít nhất một ngày.
- Chọn một vùng da nhỏ ở mặt trong cổ tay hoặc khuỷu tay của bé, nơi da mỏng nhưng ít bị chà xát.
- Bôi một vệt màu nhỏ của từng màu sẽ dùng, đặc biệt là màu đỏ, màu sẫm và màu ánh nhũ vì mỗi màu có thành phần khác nhau.
- Để nguyên vài giờ, nếu được thì để qua đêm, dặn bé không chà.
- Tẩy bằng cách sẽ dùng thật (nước ấm, sữa rửa mặt dịu nhẹ hoặc dầu tẩy dành cho da) để thử luôn khâu tẩy.
- Quan sát chỗ thử trong một ngày: đỏ, ngứa, sưng, nổi mụn nước hay rát là dấu hiệu không dùng màu đó.
- Ghi lại màu nào bé dùng được để lần sau đỡ phải thử lại từ đầu, nhưng vẫn thử lại khi đổi sản phẩm hoặc mở hộp mới đã lâu.
Thử trên da không đảm bảo tuyệt đối, vì da mặt nhạy hơn da tay và phản ứng có khi xuất hiện muộn. Nhưng đây là bước rẻ nhất để loại bớt rủi ro. Nếu bé từng có phản ứng mạnh như sưng mặt, khó thở với bất kỳ mỹ phẩm nào, đừng tự thử — hãy hỏi bác sĩ trước.
Những vùng không nên vẽ và lý do
Không cần vẽ kín cả mặt mới thành nhân vật. Vẽ gọn, chừa các vùng nhạy cảm, vừa an toàn hơn vừa nhanh hơn cho trẻ khó ngồi yên.
| Vùng | Vì sao nên tránh | Thay bằng |
|---|---|---|
| Mí mắt, sát bờ mi, khoé mắt | Màu và kim tuyến dễ rơi vào mắt, trẻ dụi tay | Vẽ từ xương lông mày trở lên và từ gò má trở xuống |
| Trong môi, sát mép môi | Bé liếm, ăn uống làm nuốt màu | Vẽ râu mèo ở má, chấm mũi ở đầu mũi |
| Da đang trầy, mụn, chàm, cháy nắng | Màu dễ thấm, rát, viêm nặng hơn | Vẽ ở mu bàn tay, cánh tay hoặc dùng băng đô |
| Trong lỗ mũi, trong tai | Khó tẩy, dễ kích ứng | Chỉ vẽ phần ngoài vành tai nếu cần |
| Vùng da sát chân tóc của trẻ có da đầu nhạy | Màu bám tóc, khó gội | Dừng cách chân tóc một khoảng ngón tay |
Với trẻ dưới ba tuổi, nhiều người làm nghề vẽ mặt chọn vẽ hình nhỏ ở má hoặc mu bàn tay thay vì cả mặt, vì bé khó ngồi yên và hay đưa tay lên miệng. Đây là cách hợp lý mà gia đình nên áp dụng ở nhà.
Dụng cụ sạch và cách vẽ cho trẻ khó ngồi yên
Một phần rủi ro của sơn mặt không nằm ở màu mà ở dụng cụ dùng chung. Ở các gian vẽ mặt ngày hội, cùng một miếng bọt biển, cùng một chậu nước có thể đi qua mặt hàng chục bé. Ở nhà, gia đình nên có bọt biển, cọ riêng cho từng con, rửa sạch sau mỗi lần, phơi khô. Khi cho bé vẽ ở gian hàng ngày hội, có thể nhìn xem người vẽ có thay nước, dùng bọt biển riêng hay khăn sạch không; thấy không yên tâm thì có thể chọn vẽ hình nhỏ ở tay thay vì mặt.
Trước khi vẽ, rửa mặt bé bằng nước sạch, lau khô. Không cần thoa kem dưỡng dày vì màu sẽ khó bám và dễ trôi. Cột tóc gọn hoặc dùng băng đô giữ tóc. Cho bé ngồi ngang tầm người vẽ, có thứ để cầm hay xem, và nói trước từng bước: "giờ vẽ má trái nhé, hơi mát". Trẻ biết trước sẽ bớt giật mình.
Với trẻ khó ngồi yên, hãy chọn mẫu ba bốn nét: râu mèo và chấm mũi; hai vệt sọc hổ ở má; một ngôi sao trên trán. Mẫu càng đơn giản càng ít phải chạm gần mắt, và nhanh xong trước khi bé mất kiên nhẫn. Có thể cho bé tự chọn mẫu từ hai ba hình người lớn đã vẽ sẵn lên giấy, để bé cảm thấy được làm chủ.
Màu vẽ mặt cũng có hạn dùng. Hộp màu dạng bánh ướt đã mở và dùng chung nhiều lần dễ nhiễm bẩn, nhất là khi cọ ướt chấm qua lại; hộp đã nứt, đổi mùi, mốc hay đổi màu thì nên bỏ. Bảo quản nơi khô ráo, đậy nắp sau khi dùng, và không pha thêm nước bọt hay nước lã vào bánh màu — thói quen nhỏ nhưng hay gặp ở các buổi vẽ vội.
Trong lúc bé đang sơn mặt, nhắc bé tránh dụi mắt; mang theo khăn giấy ẩm loại không mùi để lau tay. Nếu màu dính vào mắt, rửa mắt nhẹ bằng nhiều nước sạch, và đưa bé đi khám nếu mắt đỏ, đau hoặc chảy nước kéo dài.
Cách tẩy sơn mặt cho bé không rát da
Tẩy là khâu hay bị làm vội nhất, thường vào lúc bé đã mệt và buồn ngủ. Vài bước sau giúp tẩy sạch mà không chà mạnh.
- Đọc hướng dẫn trên bao bì: phần lớn màu vẽ mặt gốc nước tẩy được bằng nước ấm và sữa rửa mặt dịu nhẹ; một số loại bền màu cần dầu tẩy dành cho da.
- Làm ướt mặt bằng nước ấm vừa, để màu mềm ra khoảng một phút.
- Lấy sữa rửa mặt dịu nhẹ hoặc dầu dành cho da thoa lên vùng màu, xoa vòng tròn nhẹ bằng đầu ngón tay, không dùng khăn thô chà.
- Rửa lại bằng nhiều nước, thấm khô bằng khăn mềm.
- Phần màu còn sót lại ở chân tóc hay sau tai thì lặp lại nhẹ nhàng, chấp nhận còn chút vệt mờ, sáng hôm sau rửa tiếp, thay vì chà cho bằng sạch.
- Thoa một lớp dưỡng ẩm bé vẫn dùng hằng ngày nếu da khô.
Không để bé ngủ với lớp sơn mặt qua đêm: màu bám vào gối, cọ lên mắt, và da phải chịu thêm nhiều giờ. Sau khi tẩy, nếu da bé đỏ rát kéo dài, nổi mẩn hay sưng, hãy ngừng các sản phẩm vừa dùng và hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
Dấu hiệu cần dừng và khi nào đi khám
Phản ứng nhẹ như hơi ửng đỏ chỗ chà thường hết sau khi rửa sạch. Những tình huống sau thì nên dừng ngay và cân nhắc gặp chuyên môn y tế:
- Ngứa nhiều, nổi mẩn, mụn nước tại chỗ vẽ, nhất là khi lan ra ngoài vùng có màu.
- Sưng mí mắt, mắt đỏ, chảy nước mắt, bé kêu xốn mắt sau khi vẽ gần mắt.
- Da rát, bỏng, rộp sau khi tẩy.
- Bé ho, khò khè, khó thở, sưng môi hay mặt — đây là dấu hiệu cần đi cấp cứu ngay, gọi 115 nếu cần.
- Phản ứng xuất hiện sau một hai ngày tại đúng chỗ đã vẽ.
Khi đi khám, nên mang theo hộp màu đã dùng để bác sĩ xem thành phần. Lần sau, bé có thể vẫn tham gia hoá trang bằng phụ kiện, trang phục, mặt nạ cầm tay hoặc hình dán trên áo thay vì vẽ lên da. Hoá trang không bắt buộc phải có sơn mặt. Điều bé nhớ sau ngày hội thường là được làm nhân vật mình thích cùng bạn bè, chứ không phải lớp màu trên má.
Sơn mặt khi đi chơi ngoài trời nắng nóng hoặc kéo dài nhiều giờ
Ở Việt Nam, các buổi hoá trang cho trẻ hay rơi vào lúc trời còn nóng: hội trường buổi sáng, sân trường giữa trưa, phố đi bộ đêm Trung thu đông người. Mồ hôi làm màu chảy, và vệt màu lẫn mồ hôi hay trôi xuống đúng vùng mắt. Vì vậy, khi biết bé sẽ ở ngoài trời lâu, nên vẽ ít màu hơn, tránh vẽ ở trán sát lông mày và mang theo khăn giấy ẩm không mùi để thấm, không lau mạnh.
Nếu bé cần dùng kem chống nắng, bôi kem trước, chờ kem khô hẳn rồi mới vẽ, và chọn mẫu nhỏ ở má. Một lớp kem dày bên dưới làm màu khó bám và khi tẩy dễ phải chà. Khi bé chạy nhảy nhiều, thỉnh thoảng nhìn lại mặt bé; nếu màu đã nhoè gần mắt thì lau bớt phần đó, đừng cố vẽ dặm thêm giữa trời nóng.
Buổi hoá trang kéo dài hết ngày, chẳng hạn bé vẽ từ sáng ở trường rồi chiều đi tiếp, thì nên tẩy giữa chừng và vẽ lại mẫu nhỏ hơn nếu bé vẫn muốn, thay vì để lớp màu ở trên da từ sáng tới tối. Da trẻ cần được nghỉ, và một gương mặt sạch sẽ lúc về nhà cũng giúp bé dễ vào giấc hơn.
Câu hỏi thường gặp
Màu nước học sinh ghi không độc có dùng vẽ mặt cho bé được không?
Không nên. "Không độc" trên màu học sinh nói về việc dùng trên giấy và lỡ dính tay, không phải để bôi lên mặt hàng giờ. Màu này dễ khô nứt, kéo da, có thể gây kích ứng. Hãy dùng sản phẩm được làm riêng để vẽ trên da.
Bé mấy tuổi thì sơn mặt được?
Không có mốc tuổi chung, nhưng với trẻ dưới ba tuổi, nhiều người chọn vẽ hình nhỏ ở mu bàn tay hoặc má thay vì cả mặt vì bé khó ngồi yên và hay đưa tay lên miệng. Trẻ sơ sinh thì không nên sơn mặt. Bé có da nhạy cảm hay chàm thì hỏi bác sĩ trước.
Thử dị ứng một lần rồi có cần thử lại không?
Nên thử lại khi đổi sang sản phẩm khác, mở hộp mới, hoặc hộp đã để lâu. Da bé cũng thay đổi theo thời gian và theo mùa; một màu từng dùng được vẫn có thể gây kích ứng khi da đang khô nứt hay cháy nắng.
Bé bị chàm có được sơn mặt không?
Đây là câu hỏi nên dành cho bác sĩ da liễu đang theo dõi bé. Nguyên tắc chung là không vẽ lên vùng đang bị chàm hay tổn thương. Có thể chọn cách hoá trang khác như phụ kiện, trang phục hoặc hình dán trên quần áo.
Có thể dùng son môi, phấn mắt của mẹ để vẽ mặt cho con không?
Mỹ phẩm của người lớn được làm cho da người lớn và vùng cụ thể như môi, mắt. Dùng ít, đúng vùng thì thường không sao, nhưng vẫn nên thử trên da bé trước, không dùng chung cọ và tránh sát mắt. Màu sẫm và ánh nhũ hay gây kích ứng hơn.
Lỡ để màu khô trên mặt bé cả ngày có sao không?
Phần lớn trường hợp chỉ khiến da hơi khô, căng. Hãy tẩy nhẹ nhàng như hướng dẫn và dưỡng ẩm. Nếu thấy đỏ, ngứa, mụn nước hay bé kêu rát, ngừng dùng màu đó và hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
Vẽ mặt ở gian hàng ngày hội có an toàn không?
Thường là ổn, nhưng phụ huynh nên quan sát người vẽ có dùng màu dành cho da, thay nước, dùng bọt biển sạch không. Có thể hỏi loại màu và vẽ trên tay thay vì mặt nếu bé có da nhạy cảm.