Tự làm trang phục hoá trang cho bé từ giấy, thùng các-tông và vải cũ hoàn toàn làm được trong một hai buổi cuối tuần, kể cả với người không biết may. Bí quyết là chọn nhân vật nhận ra được nhờ một hai chi tiết đặc trưng, làm phần đó thật rõ, còn lại mặc quần áo thường cùng tông màu. Con robot cần cái thân hộp, con bướm cần đôi cánh, siêu anh hùng cần chiếc áo choàng.
Làm cùng con có hai cái lợi mà đồ mua sẵn không có: bé được quyết định và tự tay làm nên quý bộ đồ hơn, và người lớn kiểm soát được từng chi tiết an toàn. Bài này đi qua cách chọn vật liệu, chia việc theo tuổi, những quy tắc an toàn khi dùng dụng cụ, năm mẫu dễ làm và cách giữ đồ dùng được lâu.
Vì sao đồ tự làm thường an toàn và vui hơn
Đồ hoá trang tự làm hiếm khi giống hệt nhân vật trên màn hình, và đó lại là điểm mạnh. Khi làm ở nhà, người lớn quyết định chiều dài, độ nặng, lỗ mắt rộng bao nhiêu, gắn bằng gì. Một chiếc áo choàng cắt từ áo phông cũ sẽ không có dây buộc cổ; một đôi cánh bằng bìa gắn quai đeo như ba lô sẽ không cản tay bé; một chiếc mũ giấy sẽ không nặng đầu. Những quyết định này với đồ mua sẵn thì phải sửa lại, còn với đồ tự làm thì có ngay từ đầu.
Về phía bé, thời gian làm đồ là một phần của niềm vui. Nhiều phụ huynh kể rằng bé nhớ buổi chiều ngồi sơn thùng các-tông cùng bố hơn là buổi hoá trang ở trường. Bé tập cắt, dán, chọn màu, tưởng tượng nhân vật của mình. Sản phẩm có méo mó cũng không sao; người lớn không nên làm lại cho "đẹp" sau lưng bé, vì điều bé cần là cảm giác "con làm cái này".
Làm cùng con cũng là dịp để nói chuyện an toàn một cách tự nhiên. Khi khoét lỗ mắt rộng, người lớn giải thích vì sao phải nhìn được hai bên; khi bọc mép các-tông, nói vì sao mép sắc có thể cứa tay bạn. Bé hiểu lý do thì sẽ tự giữ những điều ấy khi mặc đồ ra ngoài, thay vì chỉ nghe dặn.
Đồ tự làm cũng nhẹ cho túi tiền và cho môi trường: vật liệu chủ yếu là thứ sẵn trong nhà, mặc xong có thể tháo ra tái sử dụng hoặc cho vào hộp đồ chơi đóng vai.
Vật liệu dễ kiếm và cách dùng an toàn
Phần lớn vật liệu dưới đây có sẵn trong nhà. Cột thứ ba ghi điều cần để ý khi làm cho trẻ.
| Vật liệu | Hợp để làm | Lưu ý an toàn |
|---|---|---|
| Thùng, hộp các-tông | Thân robot, xe, nhà, mũ giáp, khiên | Bọc mép cắt bằng băng dính giấy; lỗ tay và lỗ đầu rộng; không bịt kín đầu |
| Giấy bìa, giấy màu, đĩa giấy | Mũ, vương miện, mặt nạ, tai, vảy, lông vũ | Bo tròn góc; lỗ mắt rộng nếu làm mặt nạ |
| Áo phông, khăn, gối cũ | Áo choàng, đuôi, áo gi-lê, tạp dề | Không làm dây quanh cổ; đuôi ngắn, nhồi bằng vải vụn chứ không bằng hạt |
| Tất cũ, găng tay cũ | Tai thú, móng vuốt, rối tay | Mắt và mũi thêu hoặc vẽ thay vì dán nút với bé nhỏ |
| Ống giấy, ống hút, nắp chai | Đũa thần, ống nhòm, nút bấm trên robot | Nắp chai và chi tiết nhỏ gắn thật chắc hoặc bỏ với bé dưới ba tuổi |
| Túi ni-lông, màng bọc | Không nên dùng làm phần trùm đầu hay thân | Nguy cơ ngạt thở; chỉ dùng cắt nhỏ làm chi tiết trang trí khi bé đã lớn |
Màu dùng để sơn lên các-tông nên là màu gốc nước, để khô hẳn và thoáng mùi trước khi bé mặc; phần tiếp xúc với da và mặt không sơn. Kim tuyến, bột màu dễ bay thì hạn chế, nhất là với trẻ nhỏ và trẻ có bệnh hô hấp.
Chia việc theo tuổi: bé làm gì, người lớn làm gì
Cho bé tham gia thật sự, nhưng những thao tác có dao, nhiệt và lực mạnh thì luôn do người lớn làm. Phân chia gợi ý:
- Dưới 3 tuổi: bé dán sticker, dán miếng giấy đã cắt sẵn bằng keo dán giấy dạng thỏi, chọn màu, quệt màu bằng cọ to lên chỗ người lớn khoanh sẵn. Người lớn làm hết phần cắt và lắp.
- 3–5 tuổi: bé dùng kéo đầu tròn cắt giấy theo nét vẽ to, xé giấy dán, sơn mảng lớn, chọn chi tiết. Người lớn cắt các-tông, khoét lỗ, gắn quai.
- 6–8 tuổi: bé vẽ phác bộ đồ, đo bằng dây, cắt giấy bìa, khâu mũi đơn giản với kim đầu tù có người lớn bên cạnh. Người lớn dùng dao rọc giấy, súng keo nóng.
- 9–12 tuổi: bé tự lên kế hoạch, làm phần lớn công việc, dùng súng keo nhiệt độ thấp dưới sự giám sát. Người lớn duyệt vật liệu, kiểm độ chắc, lo phần dao và nhiệt cao.
Mốc tuổi chỉ để tham khảo; có bé sáu tuổi khéo tay hơn bé chín tuổi. Điều không đổi là dao rọc giấy và súng keo nóng ở nhiệt độ cao không để trong tầm với của trẻ nhỏ, và khi dùng thì có một bề mặt kê riêng, tránh xa mép bàn.
Năm mẫu dễ làm trong một buổi
Những mẫu dưới đây chỉ cần vật liệu trong nhà và không cần máy may. Mỗi mẫu có ghi điểm an toàn cần nhớ.
- Robot từ thùng các-tông: chọn thùng vừa thân bé, khoét lỗ đầu và hai lỗ tay rộng, bọc mép bằng băng dính giấy, bé dán nắp chai, giấy bạc làm nút bấm. Đầu robot không dùng thùng trùm kín; thay bằng băng đô gắn ăng-ten từ ống hút.
- Áo choàng siêu anh hùng từ áo phông cũ: cắt bỏ phần thân trước và tay áo, giữ lại phần cổ áo và thân sau là thành áo choàng chui đầu, không cần dây buộc. Bé dán hình biểu tượng tự vẽ lên lưng.
- Cánh bướm, cánh chuồn chuồn bằng bìa: cắt cánh từ bìa cứng, bé tô màu, gắn hai quai chun như quai ba lô. Cánh không rộng quá vai nhiều để bé đi qua cửa được.
- Mũ thú bằng đĩa giấy và băng đô: cắt tai từ đĩa giấy, dán lên băng đô; kết hợp sơn một chấm mũi bằng màu dành cho da hoặc không cần sơn.
- Đuôi thú từ tất cũ: nhồi vải vụn vào tất, khâu kín, gắn vào cạp quần bằng kẹp an toàn hoặc khâu lên miếng vải gắn chun. Đuôi chỉ dài ngang đầu gối, không kéo lê.
Với mỗi mẫu, sau khi xong hãy cho bé mặc thử đi lại trong nhà, ngồi xuống, đứng lên, qua cửa. Chỗ nào cấn, vướng, cọ vào da thì lót thêm vải hoặc cắt bớt. Đồ tự làm có lợi thế là sửa được ngay trong buổi tối, và bé thường thích được góp ý cho chính bộ đồ mình làm.
Quy tắc an toàn khi làm đồ cùng con
Một bàn làm việc rõ ràng. Trải giấy báo cũ hay tấm bạt lên sàn hoặc bàn, để dụng cụ sắc và nóng ở phía người lớn, vật liệu an toàn ở phía bé. Khi người lớn rời chỗ, dao và súng keo đi theo.
Keo và màu có thông gió. Làm ở nơi thoáng, mở cửa sổ khi dùng keo có mùi hay màu xịt. Màu xịt và keo dung môi nên để người lớn dùng ngoài trời, bé không đứng gần.
Mép cắt và ghim. Mép các-tông sắc hơn người ta nghĩ. Bọc mép bằng băng dính giấy hoặc băng vải. Không dùng ghim bấm ở chỗ tiếp xúc với da; nếu dùng, ghim từ phía ngoài và dán băng dính đè lên.
Không trùm kín đầu, không bịt mặt. Đồ hoá trang tự làm phải để bé nhìn, thở và nghe dễ dàng. Mọi phần đội lên đầu nên hở mặt, nhẹ, tháo ra được ngay.
Thu dọn đồ nhỏ. Hạt cườm, nút, nắp chai, kim băng rơi vãi trên sàn là mối lo với em nhỏ trong nhà. Thu dọn ngay sau mỗi buổi, đếm lại kim băng, kim khâu.
Giữ đồ tự làm dùng được lâu và cho đi khi bé lớn
Đồ các-tông sợ nước và ẩm. Nếu bé mặc ra ngoài, tránh ngày mưa hoặc mang theo túi to để che. Cất đồ ở nơi khô ráo, có thể dựng đứng trong túi giấy lớn. Một lớp keo dán giấy pha loãng quét lên bề mặt đã khô màu giúp các-tông cứng hơn và bớt bong màu, nhưng để thật khô và hết mùi trước khi mặc.
Đồ bằng vải cũ có thể giặt tay nhẹ, phơi trong bóng râm. Chi tiết dán keo nên khâu thêm vài mũi để không bong khi giặt. Khi bé đã lớn không mặc nữa, đồ tự làm còn tốt có thể chuyển cho em nhỏ, góp vào kho đồ hoá trang của lớp, hoặc giữ lại một món nhỏ như chiếc mũ làm kỷ niệm.
Có gia đình giữ một "hộp vật liệu hoá trang" quanh năm: thùng các-tông sạch gấp phẳng, cuộn băng dính giấy, chun, áo phông cũ, đĩa giấy, ống giấy. Khi bé đột nhiên cần đồ cho ngày hội ở trường, hộp này giúp cả nhà không phải chạy đi mua gấp, và bé quen với ý tưởng rằng hầu hết mọi nhân vật đều có thể bắt đầu từ những thứ sẵn trong nhà.
Nếu muốn lưu lại kỷ niệm, chụp ảnh bộ đồ trên giá treo, hoặc ảnh bé từ phía sau đang mặc, đôi tay bé cầm đạo cụ; những tấm ảnh này vừa đẹp vừa không lộ gương mặt bé khi chia sẻ ra ngoài.
Lên ý tưởng cùng con trước khi cắt dán
Mười lăm phút ngồi bàn với con trước khi bắt tay vào làm giúp tránh cảnh làm dở rồi bỏ, hoặc làm xong bé lại không thích. Trình tự gợi ý:
- Hỏi bé muốn làm nhân vật nào và vì sao. Nếu bé chọn nhân vật quá phức tạp, gợi ý giữ nhân vật nhưng chọn một khoảnh khắc đơn giản của nó.
- Cùng bé liệt kê điều khiến người khác nhận ra nhân vật: màu chủ đạo, hình dáng mũ, món đồ hay cầm. Chọn tối đa hai ba chi tiết để làm.
- Bé vẽ phác bộ đồ lên giấy. Người lớn ghi chú bên cạnh: phần nào làm bằng gì, ai làm.
- Đo bé: vòng đầu, chiều rộng vai, chiều dài từ vai tới đầu gối. Ghi lại để cắt các-tông, vải cho vừa.
- Lục trong nhà tìm vật liệu trước; chỉ mua thêm thứ thật sự thiếu, như băng dính giấy hay một tờ bìa lớn.
- Chia việc thành hai ba buổi ngắn thay vì một buổi dài; trẻ nhỏ giữ được tập trung khoảng mười lăm đến ba mươi phút mỗi lần.
Bản vẽ phác của bé đáng giữ lại. Sau này đặt cạnh tấm ảnh bộ đồ đã hoàn thành, nó là một kỷ niệm dễ thương về cách một đứa trẻ nghĩ ra nhân vật của mình.
Câu hỏi thường gặp
Không biết may thì có tự làm đồ hoá trang được không?
Được. Phần lớn đồ hoá trang cho trẻ có thể làm bằng cắt, dán, gắn kẹp, buộc chun. Áo choàng từ áo phông cũ, cánh bằng bìa, mũ từ đĩa giấy đều không cần đường may nào. Chỉ những chi tiết cần chắc như đuôi thì khâu vài mũi tay.
Dùng súng keo nóng có an toàn với trẻ không?
Súng keo nóng có đầu kim loại và keo rất nóng, dễ gây bỏng. Với trẻ nhỏ, chỉ người lớn dùng. Trẻ lớn có thể dùng loại nhiệt độ thấp với sự giám sát, có đế đặt súng riêng và bát nước mát gần đó để xử lý nếu keo dính tay.
Đồ các-tông có dễ cháy không?
Có. Các-tông và giấy bắt lửa nhanh, nên đồ tự làm bằng giấy không mặc gần nến, đèn lồng thắp nến, bếp nướng. Nếu bé mặc đi chơi Trung thu, dùng đèn LED và giữ khoảng cách với lửa trần.
Làm đồ hoá trang cùng con mất bao lâu?
Mẫu đơn giản như mũ thú, áo choàng có thể xong trong một giờ. Robot các-tông có sơn màu thường cần hai buổi vì phải chờ màu khô. Nên bắt đầu trước ngày dùng ít nhất vài ngày để đồ khô hẳn và hết mùi.
Bé muốn làm theo nhân vật hoạt hình có bản quyền thì sao?
Tự làm đồ hoá trang theo nhân vật yêu thích để bé mặc chơi là chuyện phổ biến. Điều cần cân nhắc là khi đem bán hay dùng cho mục đích thương mại; khi ấy cần tìm hiểu quy định về quyền tác giả và nhãn hiệu.
Nên dùng màu gì để sơn lên các-tông?
Màu gốc nước loại dùng cho thủ công là đủ. Sơn ở nơi thoáng, để khô hẳn rồi mới mặc. Phần tiếp xúc trực tiếp với da, cổ, mặt nên để trơn hoặc lót vải. Không dùng màu này để vẽ lên da bé.