Mặt nạ cho trẻ em an toàn là loại để bé nhìn được sang hai bên và xuống dưới chân, thở dễ qua mũi và miệng, nhẹ, dây đeo không siết và tháo ra được trong một động tác. Mặt nạ nửa mặt (che trán và quanh mắt, để hở mũi miệng) thường hợp với trẻ hơn mặt nạ kín cả mặt. Khi bé đi bộ trên phố, lên xuống cầu thang hay qua đường, mặt nạ nên được kéo lên trán hoặc cầm tay.
Với bé dưới ba tuổi, gần như không cần mặt nạ: bé khó chịu, hay giật ra và dây đeo là thứ không nên ở quanh đầu trẻ quá nhỏ. Sơn mặt bằng sản phẩm dành cho da, băng đô có tai hoặc mũ trùm thường đạt cùng hiệu quả mà an toàn hơn. Phần dưới đây đi qua từng tiêu chí, cách thử ở nhà và cách sửa mặt nạ có sẵn cho vừa với trẻ.
Vì sao mặt nạ là phụ kiện cần cân nhắc nhất trong bộ hoá trang của trẻ
Mặt nạ đặt ngay trên hai giác quan trẻ cần nhất khi vui chơi ở chỗ đông: mắt và hơi thở. Người lớn đeo mặt nạ vẫn biết bù lại bằng cách quay đầu nhiều hơn, đi chậm lại. Trẻ thì không. Bé phấn khích, chạy theo bạn, và với lỗ mắt hẹp, bé không thấy bậc thềm dưới chân, không thấy xe máy đi tới từ bên cạnh, không thấy cạnh bàn ngang tầm mặt.
Mặt nạ cũng dễ trở thành nguồn khó chịu. Nhựa cứng ép lên mũi, mép cắt sắc cọ vào má, mồ hôi đọng bên trong làm bé ngứa. Khi khó chịu, bé thường đẩy mặt nạ lệch đi một chút, thế là lỗ mắt không còn nằm đúng trước mắt nữa. Nhiều bé vẫn đeo tiếp vì thích, nhưng đi lại gần như theo trí nhớ.
Ánh sáng cũng là một biến số. Mặt nạ đeo trong phòng sáng có thể ổn, nhưng ra ngoài trời tối, dưới ánh đèn lồng chập chờn, phần nhìn qua lỗ mắt tối hẳn đi, mép mặt nạ tạo thành một vành đen quanh tầm nhìn. Đó là lý do nhiều sự cố vấp ngã của trẻ đeo mặt nạ xảy ra vào buổi tối, ở bậc thềm, mép vỉa hè và chỗ có dây điện, dây đèn trang trí kéo ngang lối đi.
Điều này không có nghĩa là trẻ không được đeo mặt nạ. Mặt nạ là một phần rất vui của hoá trang, từ mặt nạ giấy bồi đêm Trung thu đến mặt nạ siêu anh hùng. Vấn đề là chọn đúng loại và đặt ra một luật đơn giản: đứng yên, ngồi chơi, chụp ảnh thì đeo; di chuyển, qua đường, lên cầu thang thì kéo lên trán.
Các kiểu mặt nạ thường gặp và mức hợp với trẻ
Mỗi kiểu có điểm mạnh riêng. Bảng sau so sánh theo những tiêu chí liên quan tới an toàn chứ không theo độ đẹp.
| Kiểu mặt nạ | Tầm nhìn | Hơi thở | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Nửa mặt, che quanh mắt (kiểu mặt nạ đeo mắt) | Rộng nếu lỗ mắt khoét đủ to | Thoáng, hở mũi miệng | Hầu hết trẻ từ khoảng 4 tuổi |
| Mặt nạ giấy bồi truyền thống che cả mặt | Hẹp, phụ thuộc lỗ mắt | Có lỗ nhỏ, bí khi lâu | Đeo ngắn lúc chụp ảnh, cầm tay khi đi |
| Mặt nạ nhựa cứng in hình nhân vật | Thường hẹp, mép dễ sắc | Bí, đọng mồ hôi | Trẻ lớn, đeo ngắn, có người lớn đi cùng |
| Mặt nạ cao su trùm kín đầu | Rất hẹp | Bí, nóng, khó tháo | Không nên dùng cho trẻ |
| Mặt nạ cầm tay có cán | Không ảnh hưởng khi hạ xuống | Không ảnh hưởng | Trẻ nhỏ, chụp ảnh, sân khấu lớp |
Mặt nạ cầm tay có cán là lựa chọn bị đánh giá thấp: bé giơ lên khi muốn "biến thành" nhân vật, hạ xuống khi cần nhìn. Với trẻ mẫu giáo, kiểu này thường giải quyết được cả nỗi lo tầm nhìn lẫn chuyện bé ngại vật áp lên mặt. Cán chỉ cần ngắn, đầu cán tròn, không vót nhọn.
Năm tiêu chí khi chọn hoặc tự làm mặt nạ cho bé
Lỗ mắt rộng hơn mắt bé khá nhiều. Lỗ mắt nên đủ to để bé nhìn sang hai bên mà không cần xoay cả đầu, và nhìn xuống thấy được mũi giày. Khi tự làm, có thể khoét lỗ hình bầu dục ngang, rộng gấp đôi khoảng mắt rồi thử dần.
Mũi và miệng để hở hoặc có lỗ thở đủ lớn. Mặt nạ nửa mặt giải quyết trọn chuyện này. Nếu là mặt nạ che cả mặt, lỗ thở phải nằm đúng trước mũi miệng, đủ rộng để hơi thở không đọng lại. Bé có tiền sử hen hay khó thở thì nên chọn loại hở mũi miệng và hỏi bác sĩ nếu có lo lắng riêng.
Nhẹ, mép nhẵn. Giấy dày, bìa mỏng, xốp mềm, vải nỉ là vật liệu nhẹ và êm. Mặt nạ nhựa thì sờ dọc mép, chỗ nào sắc dùng giấy nhám mịn mài lại hoặc dán một đường băng vải mềm.
Dây đeo co giãn vừa, không siết. Dây chun nên vừa đủ giữ mặt nạ khi bé gật đầu, nhưng kéo nhẹ là tuột ra. Không dùng dây buộc nút chết sau gáy, không dùng dây dài vòng quanh cổ. Với trẻ nhỏ, băng đô gắn mặt nạ hoặc kiểu cầm tay an toàn hơn dây chun.
Không có vật liệu lạ sát da. Kim tuyến, sơn chưa khô, keo còn mùi để sát mặt dễ gây kích ứng. Mặt nạ tự làm nên để khô vài ngày, mặt trong lót giấy trơn hoặc vải mỏng.
Cách thử mặt nạ ở nhà trước khi cho bé mang ra ngoài
Chỉ cần vài phút và một khoảng trống trong phòng khách. Thử trước một hai ngày để còn kịp sửa.
- Cho bé đeo mặt nạ, đứng yên, rồi người lớn đứng lệch sang bên trái bé, giơ tay lên: hỏi bé có thấy không. Làm tương tự bên phải.
- Đặt một món đồ chơi dưới sàn trước mặt bé khoảng một bước chân; bé phải thấy và nhặt được mà không cần kéo mặt nạ lên.
- Cho bé đi chậm lên xuống hai ba bậc cầu thang có người lớn bên cạnh. Nếu bé phải dò chân, mặt nạ đó không dùng được khi di chuyển.
- Để bé đeo khoảng mười lăm phút trong lúc chơi bình thường, sau đó hỏi bé có nóng, ngứa, đau mũi hay đau sau tai không, và nhìn da bé có vệt đỏ không.
- Tập cho bé tự tháo mặt nạ bằng một tay. Bé làm được thì mới yên tâm khi bé thấy khó chịu giữa đám đông.
- Thoả thuận luật đeo: đứng chơi thì đeo, đi thì kéo lên trán. Lặp lại vài lần như một phần của việc chơi để bé nhớ.
Nếu mặt nạ không qua bước thứ hai hoặc thứ ba, có thể khoét rộng lỗ mắt, cắt bớt phần dưới thành nửa mặt, hoặc gắn cán để cầm tay. Những sửa đổi này thường không làm mặt nạ kém đẹp mà còn để lộ nụ cười của bé — điều nhiều người lớn đi cùng lại thích hơn.
Khi nào nên thay mặt nạ bằng sơn mặt hoặc phụ kiện khác
Có những tình huống mặt nạ gần như luôn kém lựa chọn khác. Đi bộ buổi tối qua nhiều đoạn đường có xe là một ví dụ. Buổi chơi dài nhiều giờ ngoài trời nóng là ví dụ khác. Trẻ đang bị nghẹt mũi, ho, hoặc trẻ nhạy cảm với cảm giác vật áp lên mặt cũng thuộc nhóm nên bỏ mặt nạ.
Sơn mặt bằng sản phẩm được làm để dùng trên da cho phép bé "thành" con hổ, con mèo, siêu anh hùng mà không vướng gì trước mắt. Tuy vậy, sơn mặt có rủi ro riêng về dị ứng, nên phải thử trên một vùng da nhỏ trước và tránh vùng sát mắt; phần này có bài hướng dẫn riêng. Với bé không hợp sơn mặt, phụ kiện ở đầu như băng đô tai thú, sừng mềm, mũ trùm có mắt thú ở trên đỉnh, hay một chiếc mặt nạ đeo trên trán như đeo kính râm lên đầu đều giữ được tinh thần nhân vật.
Một cách nữa là để mặt nạ thành "đạo cụ" thay vì "trang phục": bé cầm theo, đeo lên khi chụp ảnh hay khi vào khu vui chơi được rào chắn, rồi cất vào túi. Với nhiều bé, được sở hữu chiếc mặt nạ đã đủ vui; không nhất thiết phải đeo nó suốt buổi.
Lưu ý riêng với mặt nạ giấy bồi và mặt nạ mua ngoài chợ dịp lễ
Mặt nạ giấy bồi đêm Trung thu và mặt nạ nhựa bán theo mùa lễ rất phổ biến. Chúng thường đẹp, rẻ và gắn với ký ức tuổi thơ, nhưng nên kiểm vài điểm:
- Lỗ mắt của mặt nạ truyền thống thường nhỏ, làm theo kiểu dáng chứ không theo tầm nhìn. Có thể khoét rộng thêm một chút ở mép ngoài mà không làm hỏng hình.
- Sơn trên mặt nạ thủ công đôi khi chưa khô hẳn hoặc còn mùi; để mặt nạ thoáng gió vài ngày, lót mặt trong bằng giấy trơn nếu bé đeo lâu.
- Dây chun đi kèm thường cứng, căng; thay bằng chun mềm bản dẹt hoặc gắn mặt nạ lên băng đô.
- Mặt nạ nhựa mỏng có thể bị gãy thành mảnh sắc khi bé ngã đè lên; với bé hay chạy nhảy, ưu tiên mặt nạ giấy, bìa hoặc vải.
- Không đeo mặt nạ khi đi gần đèn có nến, bếp nướng hay đống lửa: giấy, nhựa và tóc đều bắt lửa nhanh, và mặt nạ khiến bé khó thấy ngọn lửa ở sát bên.
Nếu mặt nạ mua về có mép sắc, mùi hắc khó chịu hoặc làm bé nổi mẩn, nên ngừng dùng. Những dấu hiệu da kéo dài hay lan rộng thì đưa bé đi khám thay vì tự bôi thuốc.
Khi trẻ lớn muốn mặt nạ "giống thật" của nhân vật
Từ khoảng tám chín tuổi, nhiều bé không còn thích mặt nạ giấy đơn giản. Bé muốn chiếc mặt nạ kín mặt giống hệt nhân vật trong phim, có khi là loại nhựa cứng hay cao su trùm đầu. Thay vì cấm hẳn, người lớn có thể thương lượng theo hoàn cảnh: ở nhà, ở buổi tiệc trong phòng, ở góc chụp ảnh thì được đeo; ra đường, đi đông người, lên xuống cầu thang thì đổi sang mặt nạ nửa mặt hoặc cầm tay. Trẻ ở tuổi này hiểu lý do nếu được giải thích bằng tình huống cụ thể: "đeo cái này con không thấy xe máy đi từ bên trái".
Một hướng khác là cùng bé "độ" lại chiếc mặt nạ: khoét rộng lỗ mắt từ phía trong để nhìn từ ngoài vẫn giống, cắt bỏ phần cằm để thở thoáng, lót mút mỏng ở chỗ tì lên sống mũi, thay dây chun cứng bằng băng đô. Bé lớn thường thích tự làm những việc này cùng người lớn, và qua đó hiểu vì sao người làm đồ hoá trang chuyên nghiệp cũng phải tính chuyện nhìn và thở. Riêng mặt nạ cao su trùm kín đầu thì nên để dành cho người lớn: nóng, bí, khó tháo nhanh và che gần hết tầm nhìn, không hợp với cơ thể nhỏ và sức chịu nóng của trẻ.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ mấy tuổi thì đeo mặt nạ được?
Không có mốc chính thức. Thường từ khoảng bốn năm tuổi, khi bé hiểu và làm theo được luật "đi thì kéo lên", đeo mặt nạ nửa mặt sẽ ổn. Bé nhỏ hơn có thể dùng mặt nạ cầm tay có cán ngắn, hoặc thay bằng băng đô, mũ trùm.
Mặt nạ kín mặt có làm trẻ thiếu không khí không?
Mặt nạ hoá trang có lỗ thở đúng chỗ thường không làm thiếu không khí khi đeo ngắn, nhưng gây nóng, bí và đọng hơi thở. Trẻ có hen, bệnh hô hấp hoặc đang nghẹt mũi nên dùng loại hở mũi miệng; có lo lắng riêng thì hỏi bác sĩ của bé.
Có nên để bé đeo mặt nạ khi đi xe máy cùng bố mẹ?
Không nên. Mặt nạ có thể che tầm nhìn, cản việc đội mũ bảo hiểm đúng cách và bị gió thổi lệch. Hãy cất mặt nạ vào túi, tới nơi rồi đeo. Mũ bảo hiểm của bé luôn ưu tiên hơn mọi phụ kiện hoá trang.
Làm sao để mặt nạ tự làm bằng giấy bền hơn?
Dùng giấy bìa dày hoặc dán hai ba lớp giấy chồng lên nhau, để khô hoàn toàn, mép cắt bo tròn. Có thể dán một lớp băng vải mỏng dọc mép để không rách khi bé cầm. Tránh phủ nhiều lớp keo bóng lên mặt trong, nơi tiếp xúc với da.
Bé nhất quyết không chịu tháo mặt nạ khi đi lại thì làm sao?
Có thể đổi sang mặt nạ nửa mặt có lỗ mắt thật rộng, hoặc gắn mặt nạ lên băng đô để bé đẩy lên trán dễ dàng. Biến việc kéo mặt nạ lên thành một phần của vai diễn, ví dụ nhân vật "lộ mặt" khi qua đường, thường hiệu quả hơn ra lệnh.
Đeo mặt nạ trong lớp học có ảnh hưởng gì không?
Trong lớp ít di chuyển thì rủi ro thấp, nhưng nên hỏi cô giáo trước vì mỗi trường có cách tổ chức riêng. Nên chọn mặt nạ nhẹ, tháo được nhanh và báo cô nếu bé có vấn đề về hô hấp hay da.